กระจับ...สมุนไพรแห่งการบำรุง

สมุนไพรเพื่อสุขภาพ

กระจับ...มีชื่อวิทยาศาสตร์ Trapa bicornis อยู่ในวงศ์ TRAPACEAE หรือชื่อตามท้องถิ่น ที่เรียกขานต่างกันไปว่า เขาควาย มะแงง พายับ

โดยเป็นพืชน้ำล้มลุก อายุหลายฤดู ลักษณะเป็นกอลอยน้ำ ส่วนของใบมี 2 แบบ คือ ใบใต้น้ำ...เส้นยาวคล้ายราก ส่วนใบที่ลอยน้ำ...คล้ายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน บริเวณขอบใบแหลม ผิวใบด้านบนสีเขียวเป็นมัน ตรงใบด้านล่างมีสีแดง ก้านใบยาว ส่วนตรงกลางพองออก ออกดอกเดี่ยวสีขาว มักออกตามโคนก้านใบ มีกลีบดอกจำนวน 4 กลีบ จะบานเหนือผิวน้ำ แล้วเมื่อเป็นผลจะจมลงสู่ใต้น้ำ ผลหรือฝักกระจับนั้น มีสีดำขนาดใหญ่ เปลือกหนาแข็ง เขาจะงอโค้งคล้ายกับเขาควาย เนื้อภายในสีขาว ขยายพันธุ์ด้วยการแยกหน่อ

สรรพคุณทางยาของกระจับ คือเป็นยาบำรุงกำลัง ทั้งเด็ก ผู้หญิง ผู้ชาย ผู้สูงอายุ และคนหลังฟื้นไข้ เนื่องจากเด็กต้องการเสริมสร้างเนื้อเยื่อ เพื่อเตรียมตัวเป็นผู้ใหญ่ ที่สมบูรณ์แข็งแรง อันเป็นรากฐานของสุขภาพที่ดี ในภายภาคหน้า ซึ่งตามทฤษฎีการแพทย์แผนไทย จะช่วยสร้างน้ำอสุจิในผู้ชาย หรือสร้างไข่และผนังมดลูกในผู้หญิง ที่ล้วนเป็นกลไกของเสมหะ กระจับที่บำรุงเสมหะ ทำหน้าที่สร้างความแข็งแรง ให้กับระบบสืบพันธุ์ทั้งสองเพศ ทั้งยังเป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไปว่า กระจับช่วยบำรุงผู้สูงอายุ บำรุงกำลังคนไข้ ช่วยฟื้นฟูลำไส้หลังท้องเสีย แก้อ่อนเพลีย แก้เมาค้าง นอกจากมีสรรพคุณด้านการบำรุงแล้ว ยังมีสรรพคุณด้านดับพิษร้อน เช่น การมีประจำเดือนมาก แก้ร้อนในกระหายน้ำ โดยเฉพาะการกินกระจับอ่อนๆสด

ผู้หญิงเป็นผู้ดูแลชีวิต ที่เริ่มตั้งแต่ในครรภ์ ผู้เป็นมารดา จะคอยระวัง ในการใช้ชีวิต การกินยา หรือการกินอาหาร เพื่อป้องกันไม่ให้มีผลกระทบ มาถึงลูกในท้อง อีกทั้งยังแสวงหาอาหาร ที่มีประโยชน์ และมีคุณสมบัติบำรุงทารกในครรภ์

กระจับได้มีสรรพคุณ ที่สำคัญอีกอย่าง โดยเป็นยาบำรุงครรภ์ บำรุงน้ำนม มุมการแพทย์แผนไทย มีคุณสมบัติด้านหวานเย็น บำรุงเนื้อหนังให้บริบูรณ์ หรือบำรุงทางเสมหะ อันเป็นกลไกเสริมสร้างเนื้อเยื่อต่างๆ ทารกจึงเจริญเติบโตได้ดี

ตำรับยาบำรุงกำลังจากกระจับ สำหรับชาย-หญิง คือ นำผลกระจับ 100 ผล ต้มน้ำทิ้งไว้ให้เย็น ปอกเปลือกออก นำเปลือกตากแดดให้แห้ง ตำผลใส่ขวดแก้วไว้ เอาผงยา 1 ช้อนโต๊ะ ใส่ผสมน้ำผึ้ง น้ำตาล หรือนม ดื่มวันละ 1 ครั้งทุกวัน

ตำรับอาหารจากกระจับ นำกระจับต้มปอกเปลือก กินเป็นของว่าง หรือของหวาน อย่างกระจับต้มน้ำขิง กระจับน้ำแข็งไส หรือกินกับเม็ดบัวและมะพร้าวอ่อน ทั้งไปประกอบอาหาร เช่น กระจับต้มซี่โครงหมู กระจับผัด และกระจับผัดพริกกุ้ง

หากท่านใดมีความสนใจ เรียนเชิญเข้าเยี่ยมชม ณ ศูนย์การเรียนรู้การดูแลสุขภาพภาคประชาชน ด้านการแพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร ทุกวันเสาร์-วันอาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ หรือติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม เรื่องราวเกี่ยวกับสมุนไพรและการแพทย์แผนไทย ที่มูลนิธิเจ้าพระยาอภัยภูเบศรฯ โทร.0-3721-1289 ได้เลยค่ะ