ลูกตำหยาน

อรุณสวัสดิ์ ตลาดเช้า

มาเดินเที่ยวตลาดเช้าในเมืองโคราช พบเจอลูกสีเขียวเหมือนเขาควายแยกออกจากกัน มัดเป็นพวงไว้ มองเผินๆคิดว่าเป็น กระเจี๊ยบขาว ของภาคกลาง ถามพี่สาวไว้ว่าลูกอะไร? พี่สาวบอกว่า "ลูกตำหยาน" ก็ท่องไว้จนเมื่อถึงบ้าน ชื่อแปลกๆนี้ก็หายไปจากความจำ

พบเจอกันอีกครั้ง เมื่อผลแปลกๆนี้ ปรากฏอยู่ในจานผักเคียงของ "หนุมานทรงเครื่อง" (ปลาร้าสับตำกับเครื่องปรุงรสจัดจ้าน) เจ้าเขาควายสีเขียวต้มโดดเด่นกว่าผักอื่น จึงถูกหยิบมาชิมเป็นอันดับแรก รสออกฝาดๆ แถมมียางๆ แต่พอทานไปอีกนิด ก็ได้รสหวานๆขึ้นมาบ้าง อาจไม่ถูกปากคนทานอะไรยาก แต่ถ้าได้รู้สรรพคุณของเจ้านี่ ก็อาจอยากทานมากขึ้นก็ได้!

ตำหยาน มีชื่อเรียกหลายอย่าง ทั้งบักตำยาน ตำยาน เครือเขาลวก และชื่อที่จะต้องร้อง อ๋อ ก็คือชื่อ "อบเชยเถา" (แต่ไม่ใช่อบเชยไทย) เป็นพืชไม้เลื้อยเป็นเถายาว ต้นมีน้ำยางสีขาว เป็นสมุนไพรเลอค่า ทั้งใช้ต้นมาต้มน้ำ อบไอน้ำ แก้โรคผิวหนังผื่นคัน รากก็ยังนำมาปรุงเป็นยาหอม แก้ลมวิงเวียน ขับลมได้ และผลที่เป็นฝักคู่ติดกัน มีรอยแยกเป็นตะเข็บ ก็นำมาจำหน่ายเป็นพืชผักจิ้มแนมกับน้ำพริก

บักตำยาน ไม่ธรรมดาเลย เพราะโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ บอกว่า ตำยานเป็นที่สุดของยาอายุวัฒนะ เป็นยาบำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย บำรุงหัวใจ แก้อ่อนเพลีย ทำให้จิตใจชุ่มชื่น กระปรี้กระเปร่า "หลวงปู่แหวน" ท่านใช้ตำยานต้มกินเพื่อแก้อาการเมื่อยอ่อนล้า ส่วนรากตำยานที่มีกลิ่นหอม ก็ยังมีสารสกัดต้านการสร้างเม็ดสี ป้องกันสิวฝ้าได้

ขณะหยิบลูกตำหยานลงจิ้มกับน้ำพริก นึกถึงที่อ่านในเน็ต ชาวอีสานพูดถึงลูกตำยานนี้ ได้เข้าถึงรสและภาพจริงๆ

"บ้านผมเอิ้นบักตำยาน หน่วยมันสิอยู่เป็นคู่ติดกันสองหน่วย เอาหัวชนกัน เอาก้นชี้ออกคนละทาง ต้นมันเป็นเครือ ขึ้นอยู่นำโพน หรือว่านำโคก เครือมันสิพันนำต้นโกน้อย ต้นแก้งไปจั่งซั้นหละ รสชาติหน่วยมันกะสิฝาด บ่เคยเห็นเพิ่นเฮ็ดกินแนวอื่นจักเทื่อ นอกจากกินเมี่ยง กินบอง กินคำใหญ่หลายมันกะสิคาคอ คือว่ามันสิแค้นหั่นหนา แต่ว่าแซบอีหลี!"