ผ้าม้งเมืองน่าน

เส้นไหม ใยฝ้าย
ช่างภาพ: 

ยังไม่มีผู้ใดสามารถสรุปได้ว่าชนชาติม้งมาจากที่ไหน แต่สันนิษฐานกันว่าม้งคงจะอพยพมาจากที่ราบสูงทิเบต ไซบีเรีย และมองโกเลีย เข้าสู่ประเทศจีน และตั้งหลักแหล่งอยู่แถบลุ่มแม่น้ำเหลือง (แม่น้ำฮวงโห) เมื่อราว 3,000 ปีมาแล้ว ซึ่งชาวเขาเผ่าม้งจะตั้งถิ่นฐานอยู่ในมณฑลไกวเจา ฮุนหนำ กวางสี และมณฑลยูนนาน ม้งอาศัยอยู่ในประเทศจีนมาหลายศตวรรษ จนกระทั่ง ประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 17 ราชวงค์แมนจู (เหม็ง) มีอำนาจในประเทศจีน กษัตริย์จีนในราชวงค์เหม็งได้เปลี่ยนนโยบายเป็นการปราบปราม เพราะเห็นว่าม้งที่เป็นผู้ชายส่วนใหญ่แล้วรูปร่างหน้าตาคล้ายกับคนรัสเซีย ทำให้คนจีนคิดว่า ม้งเป็นคนรัสเซีย จึงเป็นเหตุให้มีการปราบปรามม้งเกิดขึ้น โดยให้ชาวม้งยอมจำนน และยอมรับวัฒนธรรมของจีน และอีกประการหนึ่งคือเห็นว่า ม้งเป็นพวกอนารยชนแห่งขุนเขา (คนป่าเถื่อน) จึงได้มีการต่อสู้กันอย่างรุนแรงในหลายแห่ง เช่น ในเมืองพังหยุน ในพ.ศ.2009 และการต่อสู้ในมณฑลไกวเจาในระหว่าง พ.ศ.2276 - 2278 และการต่อสู้ในมณฑลเสฉวนในระหว่าง พ.ศ.2306 - 2318

ชาวม้งประสบกับความพ่ายแพ้ สูญเสียพลรบ และประชากรเป็นจำนวนมาก ในที่สุดม้งก็เริ่มอพยพถอยร่นสู่ทางใต้ และกระจายเป็นกลุ่มย่อยๆ กลับขึ้นอยู่บนที่สูง ป่าเขาในแคว้นสิบสองจุไทย สิบสองปันนา และอีกกลุ่มได้อพยพไปตามทิศตะวันออกเฉียงเหนือของราชอาณาจักรลาว บริเวณทุ่งไหหินเดียนเบียนฟู โดยมีหัวหน้าม้งคนหนึ่ง คือ นายพล วังปอ ได้รวบรวมม้ง และอพยพเข้าสู่ประเทศไทย เมื่อประมาณ พ.ศ.2400 เศษ เป็นต้นมา

ปัจจุบันชาวม้งส่วนใหญ่ในประเทศไทย ตั้งถิ่นฐานอยู่ตามภูเขาสูง หรือที่ราบเชิงเขาในเขตพื้นที่จังหวัดเชียงราย พะเยา น่าน เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน แพร่ ลำปาง กำแพงเพชร เลย พิษณุโลก เพชรบูรณ์ สุโขทัย และตาก มีจำนวนประชากรทั้งสิ้นประมาณ 151,080 คน

แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ ม้งจั๊ว (ม้งเขียว) อีกกลุ่มหนึ่งคือ ม้งเด๊อ (ม้งขาว) ม้งเป็นนักปักที่ลือชื่อ ภาพชาวม้งที่เราคุ้นตามักจะเป็นม้งลายที่ผู้หญิงจะนุ่งกระโปรงจีบอัดกลีบรอบตัว ยาวแค่เข่า ผ้าใยกัญชงหรือฝ้ายทอมือ เขียนลวดลายบาติคอันเป็นเอกลักษณ์ของม้ง ส่วนเสื้อจะเป็นผ้าสีดำแขนยาว สวยพิสดารด้วยฝีเข็มปักและลายปะละเอียดยิบ และมีรัดน่อง นอกจากนี้ เวลาแต่งตัวครบเครื่องจริงๆ ยังมีผ้ากันเปื้อนปักประดับกันวิจิตรงดงามคาดทับกระโปรงอีกที ส่วนผู้ชายม้งจะสวมกางเกงขายาวสีดำหลวมๆ เป็นหย่อนลงมาเกือบถึงปลายขา สวมเสื้อแขนยาวผ่าอก สีดำเสื้อตัวสั้นลอยอยู่เหนือเอว มีการปักประดับลวดลายที่สาบ ชาวม้งนิยมใช้เครื่องประดับเงิน ทั้งชายและหญิงจะมีกำไลเงินประดับรอบคอกัน

ประเพณีชาวม้งมีข้อห้ามมากมาย อาทิ ห้ามตีกลองโดยพลการเด็ดขาด เพราะกลองเป็นเครื่องดนตรีชนิดหนึ่งที่ใช้ประกอบกับแคนในงานศพ การตีกลองจึงถือว่าเป็นเสียงสัญญาณของงานศพ ห้ามยิงปืนโดยเด็ดขาด เพราะการยิงปืนนั้น คือการบอกคนรอบข้างว่าในบ้านหลังนั้นมีการตายเกิดขึ้น และห้ามใช้เงินในวันขึ้นปีใหม่ 1 วัน ซึ่งจะมีการประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ด้วยความเชื่อว่าถ้าใช้เงินในวันนั้นจะทำให้การทำมาหากินในปีถัดไปไม่ได้ผลเท่าที่ควร หรืออาจจะทำให้เกิดความยากจน

(ขอขอบคุณภาพบางส่วนจากwww.hilltribe.org)