กะละแม...ขนมประจำเทศกาลสงกรานต์

โน้ตบุ๊ค

เมษายน เดือนแห่งมหาสงกรานต์ คุณผู้อ่านหลายท่านคงได้ไปฉลองด้วยการทำบุญรื่นเริงและท่องเที่ยวกันอย่างเต็มที่ แต่เนื่องจาก "บันนี่" เป็นนักรับประทาน จึงอดนึกถึงขนมประจำเทศกาลสงกรานต์ไม่ได้ ซึ่งก็คือ "กะละแม" นั่นเอง จึงขอนำเสนอคุณผู้อ่านให้ได้รู้จักขนมกะละแมไปพร้อมๆ กัน

ความจริงแล้วกะละแมมีวางขาย​อยู่ทั่วไปตลอดปี ในรูปแบบ รสชาติต่างๆ กัน แต่ที่เป็นเอกลักษณ์และโด่งดังในเทศกาลสงกรานต์ที่ใครๆ กล่าวขวัญถึง คือกะละแมปากลัด ของชาวพระประแดง ที่ควบคู่มากับประเพณีสงกรานต์ที่ยิ่งใหญ่ของชาวไทยเชื้อสายมอญพระประแดงที่ยังคงอนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นถิ่นไว้อย่างครบครัน

ประเพณีสงกรานต์ของชาวมอญพระประแดง หรือชาวมอญปากลัด ตรงกับวันสงกรานต์ของชาวไทยเช่นกัน คือ 13 - 14 - 15 เมษายน ของทุกปี โดยรุ่งเช้าของวันที่ 13 เมษายน ทุกครัวเรือนจะรวมตัวกันที่บ้านงานเพื่อเตรียมข้าวปลาอาหารไว้สำหรับจัดเป็นประเพณีส่งข้าวสงกรานต์ ตอนสายๆ จะไปร่วมทำบุญกันที่วัด เนื่องจากวันที่ 13 เป็นวันตรุษ คือวันส่งท้ายปีเก่า ต้อนรับปีใหม่ ตอนบ่ายชาวมอญทุกหมู่บ้านจะรวมตัวกันเพื่อเตรียมแห่หงส์-ธง ตะขาบกันตามประเพณี ตอนค่ำเป็นการเล่นสะบ้าของพวกหนุ่มสาวชาวมอญ ในวันที่ 14-15 เมษายน จึงเป็นประเพณีทำบุญให้ทานกันตามธรรมเนียมเหมือนชาวพุทธทั่วๆ ไป

สำหรับขนมกะละแมปากลัดนั้น ในสมัยโบราณจะทำกันในเฉพาะช่วงสงกรานต์เท่านั้น สำหรับไปทำบุญที่วัดในวันสงกรานต์ หรือให้ญาติผู้ใหญ่และเพื่อนบ้าน ซึ่งเป็นกุศโลบายของผู้เฒ่าผู้แก่ในอดีต ที่ต้องการจะรวบรวมกลุ่มชาวมอญในหมู่บ้านต่างๆ  มาร่วมกันทำกิจกรรมเพื่อให้เกิดความสมัครสมานสามัคคี เนื่องจากการทำกะละแมนั้น ต้องใช้เวลานานถึง 8 ชั่วโมง และต้องใช้กำลังคนมาก จึงมีการเรียกเปียบเทียบขนมกะละแมนี้ว่าเป็น "ขนมเลิกทาส" หรือ "ขนมลากเลือด"

วิธีการกวนกะละแมมีขั้นตอนยาว และยากเข็ญขนาดเรียกว่า...ลากเลือด เริ่มจากการขุดดินเพื่อทำเตาให้เป็นหลุมลึกประมาณหนึ่งศอกเศษ จะต้องทำปล่องควันเพื่อไม่ให้ควันลงไปในกระทะ ต่อไป จุดเตาโดยใช้ฟืนเป็นเชื้อเพลิง และตั้งกระทะโดยให้ก้นกระทะลงไปในเตาสองในสามส่วนของกระทะ จากนั้นใส่น้ำกะทิลงไปก่อน ตามด้วยข้าวเหนียวเขี้ยวงูที่แช่น้ำไว้ล่วงหน้าประมาณ 1-2 ชั่วโมง กวนข้าวเหนียวให้บานและแหลกไปเรื่อยๆ จนงวด จึงใส่น้ำตาลปี๊บอย่างดีลงไป และกวนต่อไปอีกประมาณ 2 ชั่วโมง จนข้าวเหนียวในกระทะเหนียวข้นขึ้น และเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้ม เตรียมกระด้งหรือถาดที่ปูด้วยใบตองสด พร้อมกับเตรียมก้านกล้วยสำหรับรูดกะละแมออกจากไม้พาย จากนั้นสังเกตดูกะละแมในกระทะว่าเหนียวได้ที่หรือยัง ถ้าได้ที่แล้ว ใช้ไม้พายที่ใช้กวนกะละแมตักขึ้นจากกระทะ นำไปใส่ไว้ในกระด้ง หรือถาดที่เตรียมไว้ แล้วจึงเอาใบตองสดที่พับซ้อนกันไว้หนาๆ  มาเกลี่ยหน้าให้เรียบแบนเต็มกระด้ง ไม่ให้หนาหรือบางเกินไป และเกลี่ยไปเรื่อยๆ จนหน้ากะละแมเรียบและมัน แล้วตัดเป็นชิ้น หรือนำไปห่อด้วยกาบหมาก เพิ่มความหอมและถนอมขนมกะละแมไว้ได้อีกนาน

นอกจากกะละแมแล้ว ชาวมอญยังมีข้าวแช่ ซึ่งเป็นอาหารประจำเทศกาลสงกรานต์ ที่นำไปถวายพระเพื่อเป็นสิริมงคลอีกด้วย แล้วคนไทยก็ได้รับเอาวัฒนธรรมของชาวมอญมาใช้ จนแพร่หลายทั่วไปเช่นกัน

ในเดือนเมษายนนี้ อย่าพลาดเมนูเด็ดทั้งสองนี้นะคะ มิฉะนั้น อาจต้องรอนานไปถึงปีหน้า