ถ้อยคำและสำนวนควรแก้ไข

มองภาษา

เก็บสะสมถ้อยคำ-สำนวนที่สื่อใช้ผิดๆไว้นานแล้ว ควรนำมาแสดงให้ปรากฏเพื่อช่วยกันแก้ไขการใช้ภาษาไทยให้ "บริสุทธิ์ในการใช้" ตามกระแสพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อ ๒๙ กรกฎาคม ๒๕๐๕ ที่ว่า

"เรามีโชคดีที่มีภาษาของตนเองมาแต่โบราณกาล จึงสมควรอย่างยิ่งที่จะรักษาไว้ ปัญหาเฉพาะในด้านรักษาภาษานี้ก็มีหลายประการ อย่างหนึ่งต้องรักษาให้บริสุทธิ์ในการออกเสียง คือให้ออกเสียงให้ถูกต้องชัดเจน อีกอย่างหนึ่งต้องรักษาให้บริสุทธิ์ในวิธีใช้ หมายความว่าวิธีใช้คำมาประกอบเป็นประโยค นับเป็นปัญหา"

ต่อไปนี้ เป็นถ้อยคำ-สำนวนที่มีใช้กันผิดๆ ควรแก้ให้ถูก

เมื่อวันที่ ๒๕ มกราคม ๒๕๕๘ ที่สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย จัดงานมอบรางวัล "นราธิป" แก่นักเขียนอาวุโสที่หอสมุดแห่งชาติ อาจารย์ถวิล ศรีเสน ผู้มาร่วมงานคนหนึ่ง ได้ออกความเห็นเรื่องการอ่านผิดๆ และฝากโน้ตให้ "สุดสงวน" นำมาย้ำในสกุลไทยว่า ที่ผู้อ่านข่าวทางโทรทัศน์ ทุกช่อง อ่าน "อัคร" ที่แปลว่าเลิศ ยอด (ภาษาบาลีเป็น "อัคคะ") เป็น อัก-คะ-ระ เช่นในคำ อัครศิลปิน อัครสาวก อัครชายา อัครมเหสี อัครมหาเสนาบดี อัครราชทูต อัครสมณทูต ฯลฯ นั้นไม่ถูกต้อง ที่ถูกต้อง ต้องอ่านถูกว่า "อัก-คระ" (ควบกล้ำ) แม้พระที่มีชื่อเสียงโด่งดัง รูปหนึ่งและคำบรรยาการแสดงเรื่อง "พระมหาชนก" ก็อ่านเช่นนั้น "สุดสงวน" เห็นด้วยทุกประการ ขอขอบคุณอาจารย์เป็นอย่างยิ่ง

ที่ "สุดสงวน" ได้ยินมากับหูตัวเอง มีผู้อ่านข่าว (สาว) คนหนึ่งทางทีวีช่อง ๓ และผู้เล่าข่าวทางวิทยุ (๙๔.๒๕ เมกะเฮิร์ตซ์-สุวรรณภูมิ -คนหนึ่ง) อ่านยศตำรวจ "ด.ต." ว่า "นายดาบตรี" และ "ดาบตำรวจตรี" ซึ่ง "สุดสงวน" อยากขอให้ไปตรวจดูเสียบ้างว่า ยศของนายตำรวจชั้นประทวนนั้นจะมี ส.ต.ต.-สิบตำรวจตรี ส.ต.ท.-สิบตำรวจโท ส.ต.อ.-สิบตำรวจเอก แล้วก็ "จ่า" คือ จ.ส.ต.-จ่าสิบตำรวจ ความหมายก็คือ ("จ่า" = หัวหน้า หัวโจก หัวหน้าชุด) ของนายสิบตำรวจชั้นประทวนนั่นเอง (คำนี้ก็มีคนอ่านข่าวหลายคนที่อ่านว่า "จ่าสิบตรี" ซึ่งก็ผิดเช่นกัน เพราะยศตำรวจนั้นไม่มี "จ่าสิบตรี-จ่าสิบโท-จ่าสิบเอก" เหมือนทหาร)

  และที่ถัดจาก "จ่า" สูงขึ้นไปก่อนจะถึงยศนายตำรวจสัญญาบัตรนั้น ก็ถึงยศสูงสุดของตำรวจชั้นประทวนอีกตำแหน่ง นั่นคือยศ "ด.ต." คือนายดาบตำรวจ อย่างเช่นข่าวโด่งดัง เมื่อเร็วๆนี้ ก็มีนายตำรวจชั้น "ด.ต. = นายดาบตำรวจ" ที่เป็นวีรชนของเราเสียชีวิตเพราะปกป้องชาติบ้านเมืองและประชาชน คนอ่านข่าวควรหาความรู้เพื่อให้ข้อมูลประชาชนผู้ดูและฟังได้ถูกต้อง ทั้งเป็นการแสดงความเคารพให้เกียรตินายตำรวจนั้นด้วย

วันก่อนได้ยินผู้รายงานข่าวเศรษฐกิจธุรกิจของช่อง ๓ (ชาย) คนหนึ่ง ออกเสียงว่า "พระเจ้าองค์ตื๊อ" (เสียงตรีเหมือนสำนวนไทยที่ "ตื๊อเท่านั้นที่ครองโลก" (ตื๊อ = รบกวนจะเอาให้ได้ เซ้าซี้รบกวนร่ำไป) ทำให้ผู้เขียนแปลกหู เพราะเคยได้ยินคนเรียก "พระเจ้าองค์ตื้อ" (เครื่องหมายวรรณยุกต์โทและออกเสียงโท ระดับเสียงเดียวกับคำว่า "อิ่มตื้อ") 

"ตื้อ" (เสียงโท) มีความหมายดังนี้ ทึบ (มืดตื้อ สมองตื้อ) แน่นอึดอัด (อิ่มตื้อ ท้องตื้อ) เรียกดอกไม้ไฟชนิดหนึ่งว่าอ้ายตื้อ อีตื้อ เรียกข้าวเหนียวน้ำกะทิในพิธีเลี้ยงว่า อ้ายตื้อ

"สุดสงวน" จึงนึกเอาเองว่าพระเจ้าองค์ตื้อ (เสียงโท) น่าจะถูกกว่าพระเจ้าองค์ตื๊อ (เสียงตรี) เพราะน่าจะหมายถึงพระพุทธรูปองค์ใหญ่ ทึบ ไม่ใช่พระพุทธรูปที่ไปรบกวน (ตื๊อ) ผู้อื่น หาก "สุดสงวน" เข้าใจผิด ท่านผู้รู้กรุณาทักท้วงด้วย จักขอบคุณยิ่ง

"สุดสงวน" ตั้งใจว่าคราวนี้ จะเอาคำ-สำนวนที่ผิดๆ มาแก้ไข โดยเขียนคำที่ถูกไว้ในวงเล็บให้ผู้ใช้คิดเอาเอง) แต่ก็อดที่จะอธิบายยืดยาวไม่ได้ ตามประสาครูเก่าที่ต้องอธิบายให้เข้าใจก่อนจะแก้ ต่อไปนี้คือตัวอย่างที่ผิดและคำที่ต้องแก้ ในวงเล็บ

ดำรงค์ (ดำรง) ภาระกิจ(ภารกิจ คำสมาส ภาร+กิจ) 

อารยะธรรม (อารยธรรม จาก อารย+ธรรม) เสพย์ติด (เสพติด) 

หน่วยทหาร ๔ เหล่า-เข้าใจว่าไม่มี มีแต่ทหารบก-เรือ-อากาศ ๓ เหล่าเท่านั้น (อีกเหล่าหนึ่งน่าจะเป็นตำรวจ) หวลย้อนความหลัง (มีแต่ "หวน") อาเพทบ้านเมือง (อาเพศ-เหตุที่เกิดอย่างผิดปกติ ลางไม่ดี) 

ตำหรับ (ตำรับ- แผลงมาจากคำควบกล้ำ "ตรับ" แผลงมาแล้ว ให้คงเสียงเอกเท่าคำเดิม เหมือน"ตรวจ"-แผลงเป็น "ตำรวจ" โดยไม่ต้องมีอักษรสูง "ห" นำ)

ลาสิกขาบท (ลาสิกขา)-คำสิกขา=ศึกษา สิกขาบท-บทที่ต้องศึกษา การลาสึกจากเพศบรรพชิตนั้น ก็ลาแต่เพศ ไม่ต้องไปลาจากบทสวดมนต์หรือพระธรรมที่เป็นคำสอน) 

ถูกเลื่อนตำแหน่ง ถูกแต่งตั้ง (ที่ถูกคือ ได้รับเลื่อนตำแหน่ง ได้รับแต่งตั้ง "ถูก"-มักใช้ในทางไม่ดี เช่น ถูกทำโทษ ถูกปลดจากตำแหน่ง ถูกกิน ถูกด่า ถูกตี ฯลฯ เว้นแต่ "ถูกลอตเตอรี่" หรือถูกรางวัลที่ ๑) การเป็นไปในทางดีต้องใช้ "ได้รับ" เช่นได้รับปูนบำเหน็จรางวัล ได้รับยกย่อง)

ถวายพระพรให้กับ...(ที่ถูกคือ ถวายแด่)-แด่ ใช้กับผู้ที่ใหญ่กว่า แก่-ใช้กับผู้เสมอกันหรือด้อยกว่า เช่น พระเจ้าอยู่หัวพระราชทานพรปีใหม่ แก่ประชาชนทุกปี

เบบี้ซิสเตอร์ -ช่างเขียนไปได้ คอลัมนิสต์ข่าวซุบซิบสังคมคอลัมน์หนึ่ง อยากใช้ภาษาต่างประเทศให้โก้ แต่ไม่ดูคำเดิมที่ว่า baby-sitter ควรเขียนทับศัพท์อย่างไร

ของแถม (เคยลงแล้ว) แต่เพื่อนคนเขียนใน face-book มักเขียนผิดบ่อยๆเพราะไม่ระวัง "สุดสงวน"ได้ลอกจากคำเขียนที่ถูกมาลงเตือนบ่อยๆ ก็ปรากฏว่ามีคนชอบ เลยขอนำมาแถมที่นี่อีก เช่น โคลงพิเศษ และ คำว่า "โล่"

โคลงพิเศษ(คะ-ค่ะ)

คะ ควรใช้ต่อท้าย คำถาม

ค่ะ เอ่ยเมื่อรับความ ตอบถ้อย

นะคะ พูดเสริมยาม บอกกล่าว

นะค่ะ ผิดเต็มร้อย อย่าใช้อายเขา

เขียน "โล่" ไร้การันต์นั้นถูกต้อง "โล่" ใช้ป้องชีวันโบราณสมัย 

  เขียน "โล่" โก้แถมยังเก๋ "เท่" แบบไทย "โล่" ป้องภัยทั้งกาย-ใจ-วาจาเอยฯ