กิจการประปากรุงเทพฯ101ปี : การประปานครหลวง 48 ปี

หลักสูตรโครงการวิชาชีพช่างประปาเพื่อประชาชน
รายงานพิเศษ

ตอนจบ

ความรู้พื้นฐานงานช่างและจรรยาบรรณ และความรู้พื้นฐานและการบำรุงรักษาปั๊มน้ำ จาก พันตรี วีลพ รอสวัสดิ์ และ สิบโท วีรพล ศรีเพชร วิทยากรจากโรงเรียนช่างฝีมือทหาร "น้ำเป็นสิ่งจำเป็นพื้นฐานในการดำรงชีวิตของมนุษย์ มีการศึกษาเกี่ยวกับการใช้น้ำ ปรากฏว่าคนในชนบทใช้น้ำ150ลิตร/คน/วัน คนในเมืองใช้น้ำ440ลิตร/คน/วัน น้ำจึงมีความสำคัญต่อมนุษย์มาก ระบบการประปา คือ การนำน้ำเข้ามาใช้ การระบายน้ำโสโครกภายในอาคารบ้านเรือนออกไป เป็นสิ่งจำเป็นและเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันมากที่สุด ระบบประปาที่ดีมีประสิทธิภาพหมายถึงความสะดวกสบาย สุขภาพและพลานามัยของผู้อยู่อาศัย ดังนั้น ความรู้เรื่องระบบน้ำประปา ระบบการระบายน้ำโสโครก สุขภัณฑ์ เครื่องมือเครื่องใช้ วัสดุอุปกรณ์ ตลอดจนวิธีการจัดระบบการประปา การซ่อมบำรุงรักษาจึงเป็นสิ่งจำเป็นสามารถศึกษาและปฏิบัติได้ทั้งชายและหญิง"

เรื่องจรรยาบรรณ คือ ประมวลความประพฤติที่ผู้ประกอบอาชีพการงานแต่ละอย่างกำหนดขึ้น เพื่อรักษาและส่งเสริมเกียรติคุณชื่อเสียงและฐานะของสมาชิก เขียนเป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่จำเป็นต้องเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร 1. หลีกเลี่ยงไม่รับงานที่จะก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมและความขัดแย้งกันระหว่างผลประโยชน์ของผู้ว่าจ้างกับผลประโยชน์ของสาธารณชน 2. ทำงานให้สอดคล้องกับหลักปฏิบัติในการประกอบวิชาชีพเป็นที่ยอมรับโดยให้ระมัดระวังในเรื่องเกี่ยวกับความปลอดภัยของชีวิตและสุขภาพของคนงานและสาธารณชนรวมถึงทรัพย์สินซึ่งได้รับผลกระทบจากงานที่อยู่บนความรับผิดชอบของตน 3. พยายามป้องกันความเสียหายที่จะเกิดแก่สาธารณชนโดยการแจ้งต่อเจ้าหน้าที่ให้ทราบถึงสถานการณ์อันจะก่อให้เกิดอันตรายต่อสาธารณชนขึ้นได้ 4. ขจัดการเผยแพร่ข่าวสารอันเป็นเท็จหรือข่าวสารที่ขยายเกินความจริงหรือไม่ยุติธรรม 5. มีส่วนร่วมในการอภิปรายในที่สาธารณะในขอบเขตที่ตนเชี่ยวชาญ โดยพิจารณาแล้วเห็นว่าการกระทำเช่นนี้จะเป็นการส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีของสาธารณชน

ทุกวันนี้มีงานช่างมากมายหลายสาขา ช่างไฟฟ้า ช่างประปา ช่างไม้ ช่างปูน ช่างโลหะ ช่างเขียน ช่างผม ช่างเสริมสวย ช่างที่ดีมีความรู้ในงานของตนเองแล้ว ต้องมีฝีมือหรือศิลปะในการทำงาน ความรู้เกี่ยวกับงานช่างได้จากการบอกเล่าสืบต่อกันมาหรือจากการศึกษาเล่าเรียนทั้งทางตรงและทางอ้อม ประสบการณ์ในการทำงานของช่าง สร้างเสริมความรู้ของช่างช่วยให้มีความชำนาญในฝีมือการทำงาน

"ในบ้านเรานั้นไม่ได้ให้ความสำคัญกับสาขาช่างประปาในเมืองไทย ไม่มีสถาบันการศึกษาที่สอนด้านประปา วิศวกรรมระบบประปามหาวิทยาลัย มีตำราแต่ไม่ได้มีการลงมือปฏิบัติ ด้วยเหตุนี้การประปานครหลวงอยากจะเผยแพร่สร้างหลักสูตรสร้างโรงเรียนการประปาเพื่อสอนลูกหลาน บุคคลภายนอกด้วย ผมอยู่โรงเรียนช่างฝีมือทหาร มีช่างท่อ มีการพัฒนาหลักสูตรสาขาช่างท่อ การพัฒนาฝีมือแรงงานดูแลงานช่างทุกสาขา แต่งานท่อ-สุขภัณฑ์กรมพัฒนาฝีมือแรงงานก็ไม่มีสอน ที่ภาค1สมุทรปราการเป็นศูนย์กลางการสอนที่ใหญ่มาก เครื่องมือที่ใช้ในการทำประปามีเป็นจำนวนมาก มีงบประมาณสนับสนุน เชื่อไหมครับเครื่องมือครบแต่ขาดคนสอน ไม่มีครูสอน ตอนนี้มีที่เดียวคือการประปานครหลวงต้องเป็นเจ้าภาพเปิดสอนเอง ปัญหาที่เกิดขึ้นในขณะนี้ กปน.ก็ไม่มีช่างซ่อม ท่อเสียภายในบ้านเรือน เมื่อไม่มีช่างประปาไปซ่อมแซม ย่อมเกิดปัญหาการสูญเสียน้ำ น้ำรั่วไหล ตอนนี้เราฝึกช่างซ่อมประปาให้มีความรู้ออกไปซ่อมแซมท่อประปารั่วภายในบ้าน แต่ทำไม่ได้ทุกพื้นที่ เนื่องจากกว้างขวางมาก จำเป็นต้องถ่ายทอดความรู้เบื้องต้นให้เห็นความสำคัญเป็นเรื่องใกล้ตัวมากที่สุด เราควรมีช่างประปา ครูประปา เรามาฝึกฝนความรู้หากเกิดปัญหาท่อประปารั่วไหลภายในบ้าน เราสามารถซ่อมแซมได้เอง" พันตรีวีลพ กล่าว

การอบรมฝึกฝนความรู้งานช่างประปาไม่ได้เป็นเรื่องยากจนเกินไป เมื่อได้ความรู้แล้วสามารถซ่อมภายในบ้านตัวเอง เพื่อนบ้าน "งานประปาไม่มีอะไรยาก แต่ไม่มีคนทำ เพราะไม่มีความรู้ ประเทศไทยไม่ให้ความสนใจกับงานช่างประปา ทั้งๆที่ใช้ลาว เขมรสร้างบ้านราคาเป็นสิบล้านบาท อยู่ได้เพียง3เดือนก็ต้องซ่อมแซมบ้านแล้ว ส่วนใหญ่ก็เป็นปัญหาของงานประปา ทุกคนย่อมอยากได้ช่างประปาที่มีจรรยาบรรณเข้ามาทำงานภายในบ้านของเรา สิ่งที่ต้องคำนึงมากที่สุดของงานช่าง คือ Safety First การทำงานต้องยึดหลักความปลอดภัยเป็นสิ่งสำคัญ ทรัพยากรสำคัญที่สุด คือ มนุษย์ เคยได้ยินไหมว่าช่างประปาทำงานแล้วนิ้วขาด แขนขาด หูหนวก ตาบอด ถูกน้ำกรด ช่างประปาดำลงไปในท่อเพื่อเชื่อมท่อประปาใต้น้ำ แล้วไม่กลับขึ้นมาทั้งๆที่เอาเชือกมัดตัวไว้แล้ว เมื่อดึงตัวกลับขึ้นมาไม่หายใจแล้ว เป็นเพราะชั้นใต้ดินอากาศไม่ถ่ายเทถึงแก่ชีวิต เราไม่สามารถซื้ออะไหล่มาแทนคนได้ ถ้าเป็นเครื่องจักรใช้งานจนพังก็ซ่อมแซมเอาอะไหล่มาทดแทนใช้ใหม่ได้ ทุกอย่างปลอดภัย"

คนโดยทั่วไปแล้วเมื่อเห็นท่อแตกน้ำไหล90% จะแสดงออกว่าธุระไม่ใช่ ทุกคนจะต้องรีบไปทำงานตามเวลาที่กำหนดไว้ ทั้งๆที่ความเสียหายนี้มีผลกระทบต่อสาธารณชนอย่างแน่นอน สูญเสียน้ำ ค่าน้ำประปาแพงขึ้น ทั้งๆที่ในเบื้องต้นเราควรจะยกหูโทรศัพท์ไปแจ้งเหตุการณ์นี้กับการประปานครหลวง1125เพื่อส่งเจ้าหน้าที่มาตรวจสอบเพื่อซ่อมแซมโดยด่วน "ประเทศไทยต้องการช่างที่ดีมีความรู้ในงานช่าง บางคนมีความรู้จริงแต่ทำงานไม่ได้ ดังนั้น เมื่อรู้แล้วต้องลงมือทำ ก่อนจะซ่อมประปาต้องปิดวาล์ว ต้องลงมือทำบ่อยๆแล้วไม่มีอะไรยาก กลายเป็นความชำนาญ เรื่องความรู้นั่งฟังก็ได้รับความรู้แต่ความชำนาญต้องฝึกปรือและลงมือทำด้วยตัวเอง เช้าวันไหนน้ำประปาไม่ไหล เรามาทำงานได้หรือไม่" มีเสียงตอบลอยลมมาจากผู้เข้ารับการฝึกอบรม "เราเก็บน้ำไว้ในตุ่มหลายใบที่บ้านย่านตลิ่งชัน" พันตรีวีลพ ตอบแบบสนุกสนานเรียกเสียงหัวเราะจากทุกคนในห้องเรียน "ข้อดีของวัตถุโบราณที่มีความรอบคอบตุนน้ำไว้ในตุ่ม คนในชนบทใช้น้ำน้อยกว่าคนในเมือง บ้านผมอยู่จังหวัดพิษณุโลก เด็กๆอาบน้ำช่วงกลางคืน ในขณะที่เด็กกทม.อาบน้ำวันละหลายครั้ง"

การซ่อมท่อประปาภายในบ้านต้องได้ช่างซ่อมที่มีความรู้และมีจรรยาบรรณด้วย หลายครั้งต้องเปิดฝ้าเพดานที่มีการเดินท่อประปารั่วไหลซึม มีเชื้อราปรากฏให้เห็น ช่างซ่อมประปาต้องมีความรู้ด้วยว่าคานรับน้ำหนักของบ้านมีความสำคัญมาก บางครั้งไม่รู้จริงเจาะคานเพื่อให้ท่อประปาผ่านได้หารู้ไม่ว่าคานรับแรงน้ำหนักทรุดลงมาส่งผลให้บ้านพังได้ ดังนั้น ต้องมีความรู้ด้วยสามารถใช้ข้อต่อ ข้องอ เลี่ยงหลบไม่ใช่เจอเสาตัดเสาทิ้งอย่างนี้ใช้ไม่ได้ มิฉะนั้นจะกลายเป็นว่าบ้านพัง แต่ท่อประปายังอยู่ได้

การเดินท่อประปามีแบบฝังใช้ปูนฉาบไว้ เราไม่สามารถซ่อมได้ในทันที การที่ท่อรั่วน้ำรั่วไหลออกมามีช่องว่างมาก น้ำจะซึมออกมาได้ จุดที่น้ำรั่วซึมจะต้องซ่อมได้ เดินท่อประปาแบบลอย เราจะเห็นท่อ ช่างประปามีความรู้เรื่องช่างไฟฟ้าควบคู่กันไปด้วยจะเป็นเรื่องดีมาก ช่างประปาเดินระบบท่อ ท่อน้ำดี ท่อน้ำเสีย ท่อน้ำทิ้ง ท่ออากาศ ท่อน้ำร้อน ท่อน้ำมัน ต่างประเทศให้ความสำคัญกับการเป็นช่างท่อ การเดินท่อพีวีซี ท่อน้ำดี ท่อน้ำทิ้งแตกต่างกันที่ความหนา ส่วนใหญ่เมืองไทยไม่ได้เดินท่อแก๊สแต่จะอัดแก๊สใส่ถัง ในต่างประเทศเดินท่อแก๊สเข้าบ้านได้อย่างปลอดภัยไม่มีอันตรายแต่อย่างใดเนื่องจากช่างท่อได้มาตรฐานมีใบรับรอง มีมิเตอร์วัดและเก็บเงิน

ปัญหาของท่อพีวีซีเชื้อโรคซึมผ่านได้ ในขณะที่ต่างชาติใช้ท่อทองแดงทำให้น้ำใสสะอาด กปน.ผลิตน้ำสะอาดดื่มได้กรมอนามัยตรวจวัดรับรอง แต่เมื่อเราส่งน้ำประปาจนถึงบ้านเราคิดว่าน้ำสะอาดเหมือนเดิมหรือไม่ ในเมื่อบ้านเราใช้ท่อเหล็กน้ำผ่านเหล็กแล้วไม่สะอาด มีการแตก รั่ว จำเป็นต้องมีการซ่อมแซม ในต่างประเทศใช้ท่อทองแดงมีการกรองเป็นขั้นๆ น้ำสะอาดจนถึงบ้าน สังเกตได้ว่าก๊อกน้ำสาธารณะต่างประเทศเปิดและดื่มกินได้จากก๊อก เขามีท่อน้ำร้อนท่อน้ำเย็นสามารถเลือกได้

งานช่างประปาต้องคำนึงถึงความปลอดภัยในการทำงาน ความเป็นระเบียบเรียบร้อยในการจัดเก็บเครื่องมือเครื่องใช้ การขึ้นทำงานบนที่สูงก็ต้องตรวจตราอย่างถี่ถ้วนให้เกิดความปลอดภัย สวมหมวกกันน็อค ถุงมือ อีกทั้งต้องจัดเตรียมเครื่องมือปฐมพยาบาลเบื้องต้น ในต่างประเทศงานช่างประปาจะทำเป็นมาตรฐานที่สามารถยกมาใช้เป็นระบบและสะดวกในการซ่อมแซม ดังประเทศเยอรมนีจะเดินท่อมาตรฐานเดียวกันในแนวดิ่ง มีพิกัดตำแหน่งที่สอดคล้องกัน

พิเชษฐ์ รุ่งมณี วิทยากรจากบริษัทอุตสาหกรรมท่อน้ำไทย จำกัด และคณะสอนทฤษฎีและภาคปฏิบัติว่าระบบท่อคือระบบที่ใช้ในการส่งถ่ายของไหลโดยอาศัยความแตกต่างของความดันด้านต้นทางและปลายทาง เพื่อใช้ประโยชน์ในเงื่อนไขต่างๆในอุตสาหกรรม ระบบท่อที่ใช้สำหรับการส่งน้ำนมในกระบวนการพาสเจอร์ไรซ์ ระบบท่อที่ใช้สำหรับการส่งน้ำนมในกระบวนการพาสเจอร์ไรซ์ ระบบท่อที่ใช้ในการส่งน้ำมันดิบในกระบวนการกลั่นน้ำมัน

ในเครื่องจักร ระบบท่อสารทำความเย็นในเครื่องทำความเย็น ระบบท่อที่ใช้ในการส่งเชื้อเพลิงในเครื่องจักรกล ในอาคาร ระบบท่อน้ำประปา ระบบท่อน้ำดับเพลิง ระบบท่อน้ำเสีย ระบบท่อน้ำโสโครก ระบบท่อน้ำฝน ระบบท่ออากาศ ระบบท่อน้ำสำหรับระบบปรับอากาศ ระบบท่อลม

ระบบท่อในงานทางวิศวกรรมยังมีอีกมาก ทั้งนี้ระบบท่อของเหลวในอาคารที่เรามักพบเห็นในชีวิตประจำวัน แบ่งเป็น 1. ระบบท่อส่งของเหลวระบบท่อน้ำประปา 2 . ระบบท่อระบายของเหลว ระบบท่อน้ำเสีย ระบบท่อน้ำโสโครก ระบบท่อระบายของเหลวมักพบในกระบวนการระบายของเหลวปนเปื้อนในกระบวนการผลิตออกจากพื้นที่ควบคุม ระบบท่อน้ำเสีย คือ ระบบที่ระบายน้ำเสียจากการซักล้างออกจากอาคาร ระบบท่อน้ำโสโครก คือ ระบบที่ระบายสิ่งปฏิกูลจากอาคาร อุจจาระ ปัสสาวะ ระบบท่อน้ำเสียและระบบท่อน้ำโสโครกจะเป็นตัวอย่างที่ดีแก่นักศึกษาสำหรับระบบท่อระบายของเหลวต่างๆในอุตสาหกรรม

วิธีการจ่ายน้ำประปาจากโรงผลิตน้ำประปามายังชุมชนสามารถแบ่งได้เป็น 3วิธี 1. วิธีอาศัยแรงโน้มถ่วงของโลก 2. วิธีสูบจ่ายน้ำโดยตรง 3. วิธีอาศัยแรงโน้มถ่วงของโลกร่วมกับการสูบจ่ายน้ำ การจ่ายน้ำประปาในบ้านเรานั้นอาศัยแรงโน้มถ่วงของโลก ทำได้โดยใช้เครื่องสูบน้ำ สูบน้ำเก็บไว้บนหอสูง แล้วทำการจ่ายน้ำประปาเข้าสู่อาคารต่างๆ หรือการจ่ายน้ำประปาด้วยการสูบน้ำหรือใช้ทั้งสองอย่างควบคู่กันในกรณีที่มีความต้องการใช้น้ำในปริมาณที่มากเช่นเกิดเพลิงไหม้ การจ่ายน้ำประปาเข้าภายในอาคารต้องอาศัยความดันในท่อประธานเพียงพอที่จะจ่ายน้ำประปาเข้าสู่สุขภัณฑ์ในกรณีที่ความดันในท่อปลายทางมีไม่มาก ต้องใช้เครื่องสูบและถังอัดความดันติดตั้งไว้ตอนล่าง เพื่อช่วยเพิ่มความดันให้กับน้ำ พบในอาคารสูงไม่เกิน 10 ชั้น การจ่ายน้ำประปาเข้าภายในอาคารต้องอาศัยเครื่องสูบน้ำไปเก็บไว้ที่ถังเก็บน้ำบนหลังคาและน้ำประปา จะจ่ายน้ำลงไปสู่สุขภัณฑ์ทั่วอาคาร กรณีอาคารสูงมากๆ ต้องใช้ถังอัดความดันและเครื่องสูบน้ำช่วยเพิ่มความดันให้น้ำที่อยู่ในชั้นสูงๆ เนื่องจากความดันน้ำน้อยเกินควร และต้องอาศัยวาล์วลดความดันทำการลดความดันสำหรับชั้นที่อยู่ต่ำๆเนื่องจากความดันน้ำมีมากเกินควร

ระบบท่ออากาศต้องถือหลักระบายแก๊สเหม็นจากระบบท่อน้ำเสียและน้ำโสโครกออกจากอาคาร และลดความดันแปรเปลี่ยนในท่อน้ำเสียและท่อโสโครกให้น้อยที่สุดเพื่อให้การระบายเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้น ระบบท่ออากาศมีความสำคัญต่อการระบายของเสียรูปแบบต่างๆ ออกจากอาคารและต้องพบเสมอในแบบระบบท่อน้ำเสียและท่อโสโครก

ภาคปฏิบัติวิธีการติดตั้งสุขภัณฑ์ COTTO ที่เอสซีจี โดย ปัณณวิช พัดบางซื่อ เจ้าหน้าที่ฝึกอบรม COTTO STUDIOแผนกบริการลูกค้าเทคนิค บริษัทสยามซานิทารีแวร์ อินดันทรี จำกัด พร้อมทีมงานทำหน้าที่วิทยากรและสอนภาคปฏิบัติการติดตั้งอ่างล้างหน้า โถปัสสาวะ เครื่องสุขภัณฑ์ ปัญหาโถสุขภัณฑ์ติดตั้งแล้วมีกลิ่น คว้านท่อไล้ปูนให้เรียบเวลาทิ้งกระดาษทิชชูลงไปมีโอกาสทำให้ส้วมตันได้ กลิ่นจะดันขึ้นมา ระบบการชำระล้าง Wash Down ระบบน้ำใหม่แทนที่น้ำเก่าที่ช่วยทำให้ประหยัดน้ำมากขึ้น Siphonic Wash Down ระบบที่ใช้หลักการกาลักน้ำทำให้เกิดแรงดูดในท่อคอห่าน Siphon Jet ระบบที่ใช้รู Jet เป็นตัวช่วยในการผลักน้ำทำให้เป็นระบบที่เร็วและแรง ระบบการชำระล้าง Siphon Vortex เป็นระบบที่มีประสิทธิภาพในการชำระที่ดีที่สุดผ่านระบบชำระล้างแบบหมุนวน


อนึ่งโครงการวิชาชีพช่างประปาคว้ารางวัล AREA 2015 จากเขตบริหารพิเศษมาเก๊าแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน ทั้งนี้ ธนศักดิ์ วัฒนฐานะ ผู้ว่าการการประปานครหลวงเข้ารับรางวัลที่โรงแรมบันยันทรี กิจกรรมเพื่อสังคมนี้จะดำเนินอบรมอย่างต่อเนื่องผู้สนใจสามารถติดต่อสอบถามได้ที่ฝ่ายกิจกรรมเพื่อสังคม การประปานครหลวง 0-2504-0123 ต่อ 1616 1676