กลุ่มผู้ทอผ้าย้อมสีธรรมชาติกะเหรี่ยงหล่ายแก้ว

เส้นไหม ใยฝ้าย ลวดลายบนผืนผ้า
ช่างภาพ: 

ชาวกะเหรี่ยงเป็นชนกลุ่มน้อยที่มีความผูกพันกันทางเชื้อชาติ มีการรวมกลุ่ม รักความสามัคคี เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ซึ่งกันและกัน อยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข ผลิตภัณฑ์ชาวกะเหรี่ยงบ่งบอกถึงความประณีต สตรีเป็นคนรักสวยรักงาม มีเครื่องประดับตกแต่งที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง ลวดลายของผ้าทอมือจึงมีหลากหลาย เช่น ลายเมล็ดฟักทอง ลายงู ลายรังแมงมุม ลวดลายที่นิยมทำมากที่สุด คือ ลายกาแล เสื้อที่เป็นเอกลักษณ์ของกลุ่ม คือ เสื้อทรงเผ่า ปัจจุบันมีการทำลวดลายด้วย "ไม้ยก" เป็นความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ประดิษฐ์ชิ้นงานให้สวยงามมากยิ่งขึ้น สร้างรายได้มากขึ้นกว่าแต่ก่อน ทำให้มีการส่งสินค้าออกไปขายยังต่างจังหวัด และต่างประเทศมากขึ้น การทอผ้ากะเหรี่ยงแบบใช้ "กี่ทอเอว" มีลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ เรียบ ง่าย แต่โดดเด่นแบบชนเผ่า และสีสันในแนวเอิร์ธโทน บวกกับความมีคุณภาพทุกเส้นใยของฝ้าย คือสิ่งที่เป็นความภาคภูมิใจของกลุ่มผู้ทอผ้าย้อมสีธรรมชาติกะเหรี่ยงหล่ายแก้ว อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่

เพราะใช้วัตถุดิบหาง่ายตามท้องถิ่น สินค้าจึงมีราคาถูก เช่น ต้นฝ้ายปลูกในทั่วทุกภาคของประเทศไทย ปลูกได้ทุกฤดูกาล ระยะเวลาในการเพาะปลูก ฤดูกาลเก็บเกี่ยว ใช้เวลา 3 เดือน ไม่ส่งผลเสียต่อความอุดมสมบูรณ์ของต้น ไม่มีพิษภัยต่อมนุษย์ วัสดุที่นำมาใช้ย้อมสีธรรมชาติ หาได้ง่ายในพื้นที่ และมีราคาถูก ส่วนใหญ่ เป็นพืชผักที่ใช้ประกอบอาหารในชีวิตประจำวันของชาวกะเหรี่ยง เช่น ขนุน ขมิ้น ข่า ขี้เหล็ก ดอกอัญชัน ตะโก ประดู่ เพกา ไม้สล้าง ใบสับปะรด ยอดส้มป่อย ต้นคราม ใบไม้สัก มาย้อมให้มีสีสัน พืชผักเหล่านี้เมื่อนำมาปรุงอาหารจะปรากฏสีสันต่างๆหลากหลาย จึงคัดน้ำมาย้อมสีผ้าจนเป็นเอกลักษณ์ของชาวกะเหรี่ยงสืบมา ปัจจุบันมีการพัฒนาฝีมือโดยใช้อุปกรณ์สมัยใหม่ มีลวดลาย สีสัน มีการประยุกต์ลายใหม่ๆมากขึ้น มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ มีความละเอียดในการถักทอ

ชาวกะเหรี่ยงหล่ายแก้ว มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ และมีการถ่ายทอดองค์ความรู้แก่กันมาโดยตลอด นับเป็นการส่งเสริมและสืบสานผลิตภัณฑ์ ซึ่งเป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมที่ทรงคุณค่า ผลิตภัณฑ์ผ้าทอเอวกะเหรี่ยงหล่ายแก้ว เริ่มต้นจากการทำไว้ใช้ในครัวเรือน ต่อมาได้รับการส่งเสริม สนับสนุนจากส่วนราชการต่างๆ เพื่อพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ มีการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ นอกจากนำผ้าทอมาตัดเย็บเป็นเครื่องนุ่งห่ม และกระเป๋า ยังมีผลิตภัณฑ์จากผ้าทอที่หลากหลาย ได้แก่ ผ้าคลุมเตียง ผ้าม่าน ผ้าปูโต๊ะ ผ้าคลุมตู้เย็น ถุงย่าม กระเป๋า ที่เก็บซองจดหมาย ตุง ที่รองจาน ฯลฯ

วิธีทำผ้าทอมือ เริ่มจากนำดอกฝ้าย ดอกฝ้ายตุ่น ดอกฝ้ายขาว นำมาตากแดด เพื่อให้บานฟู จากนั้นนำฝ้ายมาอีดกับเครื่องอีดฝ้าย แล้วนำฝ้ายที่อีดมาตากแดด นำมายิงฝ้ายกับ เครื่องยิงฝ้าย เมื่อยิงฝ้ายได้ฟูพอสมควร ก็นำมาปั่นกับ เครื่องปั่นฝ้ายจนได้เส้นด้ายที่เส้นยาวเรียวสวย แล้วจึงนำมาย้อมสีต่างๆ จากเปลือกไม้ พืช และสัตว์ ซึ่งเป็นวัตดุดิบจากธรรมชาติ และขั้นตอนการทำล้วนเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดต่อกันมา จึงเกิดเป็นลายผ้าที่สวยงาม

จากเดิมที่ทุกครัวเรือนประกอบอาชีพเกษตรกรรม การเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ รายได้หลักมาจากสินค้าเกษตรกรรม อาชีพหัตถกรรมเป็นเพียงรายได้เสริมเท่านั้น ปัจจุบันรายได้จากการประกอบอาชีพเกษตรกรรมอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการใช้จ่ายในครอบครัว เนื่องจากขาดแคลนน้ำเพื่อใช้ในการเกษตร ทำให้ผลผลิตตกต่ำ ...ดังนั้น หัตถกรรมผ้าทอมือ และผลิตภัณฑ์สิ่งทอต่างๆ จึงเปรียบเสมือนสายน้ำที่หล่อเลี้ยงให้ทุกหลังคาเรือนให้มีกินมีใช้ มีคุณภาพชีวิตที่ดี เพื่อสืบสานภูมิปัญญาที่มีคุณค่าสืบไป