สวนครัวในกระถาง

โภชนาการเพื่อสุขภาพ

เมืองไทยนี้ดี ปลูกอะไรก็ขึ้นงาม หรือไม่เขาก็ขึ้นมาเอง มีที่นิดเดียว ปลูกพริก มะเขือยาว มะเขือพวง บวบหอม โหระพา กะเพรา ตะไคร้ มะกรูด ไม่ต้องเสียเงินซื้อทีละสองสามบาท ห้าบาท ที่ดีมากคือมั่นใจว่าปลอดสารพิษ ได้กินของสด คนไม่มาก พอกินหมุนเวียนไป ไม่ทันเบื่อ

เมื่อหลังน้ำท่วมใหญ่ เพื่อนบ้านให้ต้นบวบมาสามต้น ปลูกไว้ริมรั้ว รากเขาหาอาหารเอง เติบโตไปจนเต็มรั้วบ้าน มีลูกออกมากินไม่ทัน เพื่อนบ้านและคนอยู่ไกล ถูกบังคับให้ช่วยกันกิน กินไม่ทันอีกต้องปล่อยให้แก่ เก็บซังบวบมาขัดตัว ขัดหม้อ ใช้ข้ามปียังไม่หมด แบ่งใช้ทั้งซอย ปีนี้เพาะเมล็ดที่เก็บไว้ ไม่ปลูกริมรั้วแล้ว ใส่ในวงกลมปูนที่เขาใช้ทำถังส้วม วางบนสนามตรงที่ได้รับแดด ปล่อยให้ต้นบวบเลื้อยไปตามดิน มีดอกสีเหลืองสวยทั้งสนาม มีลูกนอนเต็มสนาม เริ่มจะกินไม่ทันอีกแล้ว

บวบหอม เนื้อหวานอร่อยเหมือนบวบเหลี่ยม แต่ไม่มีเหลี่ยม เนื้อมากกว่า ต้มเฉยๆจิ้มน้ำพริกก็ได้ ผัดไข่อร่อยจริงๆ ใส่ในแกงเลียงผักรวม แกงไก่แบบแกงแคของทางเหนือ แกงกับหน่อไม้และชะอมแบบอีสาน ลูกบวบโตเร็วมาก ว่าจะเก็บ ลืมไปสองวัน โตจนลูกเดียวกินไม่หมด อร่อยมากแต่ให้กินทุกวันก็เบื่อ ตามประสาคนไทย มีผักให้เลือกมากมาย

มีพริกอยู่สามต้น ไม่ค่อยงาม มีพริกสุกให้เก็บได้ทีละ 5-6 เม็ด เผ็ดมาก พอกินไม่ต้องซื้อพริกมาหลายเดือนแล้ว บ้านนี้ไม่ค่อยเก่งเรื่องกินเผ็ด เลยไม่ต้องปลูกเพิ่ม ตำน้ำพริกครกหนึ่งกินได้หลายวัน ถ้าจะผัดกะเพรา ใช้พริกมากหน่อยแต่ไม่ได้ผัดบ่อยเลยพอใช้ ปลูกพริกปนไปกับดอกไม้ ดอกดาวกระจาย ดอกเทียน ทั้งดอกไม้ทั้งพริกเติบโตไปด้วยกัน

ที่ว่างเพียงแค่ตารางเมตรเดียว ปลูกมะเขือยาว มีลูกไม่ค่อยยาวให้กินบ่อยๆ ใส่ไข่เจียวกินกับน้ำพริก ผัดเต้าเจี้ยวใส่พริกนิดหน่อย ที่ง่ายที่สุดคือกินสดกับน้ำพริกหรืออาหารรสจัด ไม่ลองก็ไม่รู้ว่ากินดิบก็อร่อย มะเขือทุกชนิดกินสดๆได้ ไม่ขมไม่ขื่น หวานกรอบ ปลูกเองห้าหกต้นเกินพอ มะเขือยาวผลยาวใหญ่ แต่ต้นไม่ใหญ่เลย มะเขือพวงให้ผลเล็กที่สุด ต้นใหญ่ที่สุด ปลูกหนเดียว พอต้นแม่แก่ไม่ค่อยมีผล จะมีต้นลูกขึ้นมาใหม่จากผลแก่ของต้นแม่ ใส่แกงเผ็ด แกงเขียวหวาน ใส่น้ำพริกกะปิหรือกินกับน้ำพริกกะปิ กินสดๆ เมื่อเป็นเด็กเขี่ยมะเขือพวงในแกงทิ้ง แก่แล้วเลือกตักมะเขือกิน ได้เส้นใยช่วยการย่อยอาหารและการขับถ่าย

โหระพา กะเพราจะขึ้นง่าย แอบไปขึ้นใต้ต้นไม้ใหญ่ ใส่ผัดพริก ใส่แกงต่างๆ เป็นสมุนไพรที่ช่วยแก้ท้องอืด ให้ธาตุเหล็ก ดีสำหรับผู้หญิงวัยสาว ช่วยสร้างเม็ดเลือดแดง ช่วยรักษาและป้องกันโรคโลหิตจาง ผู้หญิงในวัยมีประจำเดือน หญิงมีครรภ์และให้นมบุตร ต้องการธาตุเหล็กมากกว่าผู้ชายและหญิงวัยหมดประจำเดือน เพราะมีการสร้างเม็ดเลือดแดงมากกว่า ทดแทนที่เสียเมื่อเสียเลือด

ใบผักชีลาวที่มีใบเหมือนใบเลื่อย มีกลิ่นหอม ใส่ในยำ ในแกงบะช่อ ใช้แทนต้นหอมผักชี บางทีไปตลาดลืมซื้อต้นหอมผักชี ต้มข้าวต้มหมูใส่ผักชีลาวแก้คาว ขึ้นง่าย ไม่ต้องการพื้นที่มากมาย ปลูกหนเดียว จะมีต้นอ่อนขึ้นมาใกล้ๆ ไม่ต้องดูแล ต้องการขึ้นมาเด็ดใบมาซอยละเอียด หรือจะใช้กินสดกับยำหรือลาบ เมื่อน้ำท่วมบ้านสูงเป็นเมตร ต้นแม่ตายไป พอน้ำลดมีต้นอ่อนขึ้นมาใหม่ ไม่ต้องไปหาซื้อเมล็ดพันธุ์มาปลูก ต้นไม้ที่ขึ้นง่ายตามธรรมชาติ เป็นพืชที่มีสารอาหารมาก

นอกจากพืชขนาดเล็กที่ขึ้นตรงนั้นตรงนี้ มีกล้วยสองสามกอ ให้เก็บใบมาห่อกะปิแล้วเผาก่อนจะแกงเลียงหรือตำน้ำพริก ลืมๆไปสักพักมีลูกเป็นเครือใหญ่ กินบ้านเดียวไม่หมด ต้องแบ่งเพื่อนบ้าน หมดลูกมีหัวปลี แกงต้มกะทิหรือต้มยำ ต้มจิ้มน้ำพริก กินกับก๋วยเตี๋ยวผัดไทย กับหมี่กะทิ หน่อกล้วยมากเกินไป ตัดออกบ้าง ตัดเอาแต่ไส้แกงส้มหยวกกล้วย ไม่ทำอะไรเลยเป็นร่มเงากันแดดร้อน ไว้ดูเล่นสวยดี

ไม้ใหญ่ที่ไม่ต้องดูแลรักษาคือต้นมะม่วง มีลูกให้กินปีหนึ่งหลายเดือน มีแค่สองต้นก็เหลือจะพอ ไม่เคยต้องซื้อมะม่วง เวลามีมากแบ่งให้เพื่อนบ้าน พอของเขาสุก เขาแบ่งให้เราบ้าง ได้กินจนเด็กๆร้องเบื่อ มะม่วงต้นเปรี้ยวให้ผลใช้แทนมะนาวในหน้าแล้ง มะนาวแพง ทำข้าวคลุกกะปิ ยำปลาทู ตำน้ำพริก เก็บมะม่วงเปรี้ยวสองลูก ปอกเปลือก ซอยเนื้อเป็นเส้นฝอย ต้มพอเดือดและนิ่ม ใส่น้ำตาลคนๆให้ทั่ว พอหายเปรี้ยว เก็บใส่ขวดไว้กินเป็นแยม ถ้าซื้อเขาก็หลายสตางค์ กลัวเขาใส่สารกันบูดด้วย เพราะเก็บไว้นานเท่าไรก็ไม่เป็นรา

ปีนี้โชคดีได้กินมะกอกฝรั่ง ขึ้นมาแทนต้นแม่ที่น้ำท่วมตายไป ต้นลูกที่โตขึ้นมาให้ลูกอร่อยกว่าต้นแม่ ต้นเดิมเปรี้ยวมาก ไม่ค่อยได้กินลูก เด็ดยอดจิ้มน้ำพริกกินมากกว่า ลองชิมผลของต้นลูก ทีแรกกลัวเปรี้ยว ทำน้ำปลาหวานไว้จิ้ม เผื่อจะได้พลังงานจากน้ำตาล และได้โปรตีนและแคลเซียมจากกุ้งแห้ง ปรากฏว่าผลมะกอกหวานกรอบ ไม่ต้องจิ้มน้ำปลาหวาน ต้นมะกอกต้นเล็กๆ ไม่ต้องการเนื้อที่มากมาย ให้ลูกเยอะแยะ เสียหน่อยเดียว ลูกเล็ก เสียเวลาปอกและหั่นเนื้อ เด็กๆกัดกินไม่ต้องปอกต้องหั่น

เล่ามาดูเหมือนจะมีพื้นที่มากมาย ไม่มากเลย ไม่ถึงสองร้อยตารางวา เป็นบ้านเสียกว่าครึ่ง ดินที่จะปลูกต้นไม้มีนิดเดียว เพียงแต่เราไม่ให้มีที่ว่าง ปลูกทุกอย่างที่ขึ้นง่าย มะขาม มะยมก็มี ไว้เก็บใบอ่อน นานๆกินทีหนึ่ง มะละกอขึ้นมาเอง ให้ลูกจนกินไม่หมดอีก ต้นสูงขึ้นๆจนต้องตัดลง ต้นที่เหลือแตกยอดให้ลูกอีก

บ้านนี้ไม่ทิ้งเศษอาหารที่เสื่อมสลายได้ ทิ้งไว้โคนต้นมะม่วงทำปุ๋ย เก็บใบไม้แห้ง กิ่งไม้ ใบตอง เปลือกและเมล็ดผลไม้ สุมไว้นานๆไปกลายเป็นปุ๋ย ใครมีน้ำหมักขอเขามาขยาย ใช้รดต้นไม้ นานๆให้ปุ๋ยเคมีบ้าง คนแก่ได้ออกกำลังเช้าเย็น กลางวันเขียนอ่าน มองออกไปนอกหน้าต่าง ได้เห็นภาพเขียวๆ มีดอกไม้พื้นบ้านขึ้นแซม ให้งานพอที่จะไม่ฟุ้งซ่าน ไม่มีลูกหลานมาก็ไม่เหงา ได้ออกกำลัง ได้ชื่นชมผลงาน ได้กินผักปลอดสารพิษ