สวนผักรถกระบะ สื่อการเรียนรู้ของเด็กเมือง

เกษตรต่างแดน

ในขณะที่การทำเกษตรในเมืองเริ่มแพร่หลายมากขึ้น ก็มีคนคิดค้นวิธีการใหม่ๆในการปลูกพืชผักขึ้นมา เพื่อให้คนเมืองมีทางเลือกในการสร้างแหล่งอาหารพึ่งพาตนเองได้มากขึ้น และหนึ่งในเทรนด์เก๋ๆ ที่ "ผักหวาน" ยังไม่เคยนำมาบอกเล่ากันในคอลัมน์นี้ ก็คือ Truck Farm ซึ่งเป็นการทำสวนผักในรถกระบะ หรือจะเรียกว่า "สวนผักติดล้อ" ก็ได้

สวนผักรถกระบะเป็นโครงการสวนผักเคลื่อนที่เพื่อการศึกษา ที่เกิดจากความคิดของ เอียน เชนีย์ นักทำหนังสารคดี แห่งบรู๊คลีน มหานครนิวยอร์ก เอียนเป็นทั้งครีเอทีฟและนักแสดงร่วมใน King Corn หนังสารคดีเพื่อสิ่งแวดล้อมที่สร้างขึ้นเมื่อปี 2007 เอียนเล่าว่า เขาย้ายไปอยู่นิวยอร์ก ซิตี้ ไม่นานหลังจากทำหนังเรื่องนี้ นอกจากข้าวโพดแล้ว เขาก็นึกอยากปลูกผักอย่างอื่นด้วย แต่ในเมืองใหญ่อย่างนี้ หาที่ปลูกได้ยากยิ่งนัก หลังจากหาจนอ่อนใจ เอียนเลยกลับมาเล็งเจ้ารถดอดจ์ ปิคอั้พคันเก่าที่ปู่ของเขาให้ไว้ตั้งแต่ตอนเรียนจบ และในที่สุด เขาก็บอกกับตัวเองว่า เอาน่ะ ลองดูกันสักตั้ง...เขาตัดสินใจจะปลูกผักในกระบะท้ายรถนี่แหละ

จากความคิดตอนแรกที่เพียงแค่อยากจะปลูกผักสวนครัวไว้กินเอง กลับกลายเป็นที่มาของหนังสารคดีและโครงการเพื่อการศึกษาที่เรียกว่า Truck Farm ซึ่งสำเร็จเมื่อปี 2009

King Corn ซึ่งเป็นหนังสารคดีพิเศษที่ เอียน เชนีย์ กับคู่หู เคิร์ท เอลลิส ร่วมกันทำ (และแสดงเองด้วย) เนื้อเรื่องเกี่ยวกับไร่ข้าวโพดของเขากับการเดินทางของข้าวโพด จากไร่สู่ผู้บริโภค ถ่ายทอดให้เห็นถึงปัญหาการกิน โรคอ้วนที่ระบาดในหมู่ชนอเมริกัน และมลพิษจากขั้นตอนการผลิตและการแปรรูป รวมถึงรณรงค์ให้คนในเมืองใหญ่หันมาปลูกผักกินเองด้วย

การสร้างสวนผักท้ายรถกระบะ เริ่มด้วยการเจาะรูบนพื้นรถ ตามด้วยการปูพื้นด้วยแผ่นกันราก (root barrier) ผ้าห่มกันดิน (erosion blanket) และแผ่นรองระบายน้ำ หลังจากนั้นจึงเทดินที่ผสมสไตโรโฟม เจล และปุ๋ยอินทรีย์ ซึ่งเบากว่าการใช้ดินธรรมดา แต่ยังคงทำหน้าที่แทนดินได้เป็นอย่างดี

เมื่อนำพืชผักลงปลูกเต็มพื้นที่แล้ว นับตั้งแต่ผักเริ่มเจริญเติบโต กล้องพลังแสงอาทิตย์ที่ติดตั้งอยู่ท้ายรถจะทำหน้าที่บันทึกภาพเอาไว้ทุกๆชั่วโมง ผักท้ายกระบะนี้มีตั้งแต่ ผักสลัด กะหล่ำอะรูกูล่า โหระพา พาร์สลี่ย์ มะเขือเทศ พริก ถั่ว ลาเวนเดอร์ และอื่นๆ

หลังจากนั้น รถกระบะคันนี้ก็จะแล่นไปตามถนน เพื่อทำหน้าที่เป็นสื่อการเรียนรู้ เคลื่อนที่สำหรับเด็กๆในเมือง ถ่ายทอดเรื่องราวของการปลูกผักสวนครัว สอดแทรกด้วยสาระความรู้เกี่ยวกับคุณค่าทางโภชนาการและการเลือกรับประทานอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย ซึ่งก็ปรากฏว่า มีเด็กๆเข้ามามะรุมมะตุ้ม รุมกันซักถาม หยิบจับดินและต้นผักอย่างสนอกสนใจ เพราะเด็กชาวเมืองไม่น้อยที่ไม่เคยรู้มาก่อนว่า ผักในจานอาหารของเขามาจากไหน เจริญเติบโตอย่างไร

ในแต่ละปี Truck farm จะออกตระเวนสอนเด็กๆให้ปลูกผัก และกินผักเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ จนปัจจุบัน มีรถสวนผัก 20 คัน ตระเวนในเมืองใหญ่ 20 เมืองทั่วประเทศ ตั้งแต่ ชัททานูก้า เทนนิสซี่ ไปจนถึงซีแอตเติล วอชิงตัน โดยมีภารกิจเหมือนกันกับที่เราทำในนิวยอร์ก นั่นก็คือ สอนให้เด็กรู้ถึงแหล่งที่มาของอาหาร การไปเยี่ยมตลาดของเกษตรกร ผ่านกิจกรรมสนุกๆ เพื่อให้เด็กได้เรียนรู้เกี่ยวกับการกินและเกษตรกรรมแบบยั่งยืนและพึ่งพาตนเอง โดยมีการปลูกพืชหมุนเวียนไม่ซ้ำกันในช่วงเวลาต่างๆ เนื่องจากสภาพอากาศที่แตกต่างกันในแต่ละท้องที่ ขณะเดียวกัน Truck Farm ก็ยังต่อยอดไอเดียไปเป็น "โครงการสนับสนุนเกษตรชุมชน" ในละแวกบ้านของเอียนอีกด้วย โดยสมาชิกจะสมทบ 20 เหรียญต่อปี และได้รับผักถุงเล็กๆทุกเดือน

เมื่อถึงวันครบรอบโครงการ Truck Farm ในแต่ละปี จะมีการจัดประกวด Truck Farm Garden Contest เพื่อสนับสนุนการสร้างสรรค์และคิดค้นสถานที่ปลูกพืชใหม่ๆ ซึ่งในปีที่แล้ว ผู้ชนะเลิศคือ ผลงานของหนูน้อยวัย 7 ขวบ ชื่อ เอวา แอพเพิลตัน เธอดัดแปลงรถเข็นช็อปปิ้งมาเป็นสวนผักเคลื่อนที่ เข็นไปจอดไว้หน้าโรงเรียนประถมที่เธอเรียนอยู่ในมินเนโซต้า

เอวาปลูกผักที่ด้านบนของรถเข็นด้วยหญ้าแห้ง และยังมีสวนผักเล็กๆ ปลูกในกระบะทรายของน้องเหมียว ใส่ไว้ที่ชั้นล่างของรถเข็น หลังจากนั้นไม่นาน เพื่อนนักเรียนคนอื่นก็มาช่วยเสริมไอเดียกันใหญ่ บางคนใช้เลื่อนหิมะ บางคนใช้รถลากของน้อง มาทำเป็นสวนผักน้อยๆ กระทั่งในที่สุด รถเข็นของเอวาก็บรรจุไว้ด้วยสวนจากภาชนะรีไซเคิลกว่า 20 สวน นับเป็นไอเดียที่ต่อยอดได้อย่างยอดเยี่ยมจริงๆ

สำหรับผลการประกวดในปีนี้ ซึ่งเป็นโอกาสครบรอบปีที่ 4 เขาจะประกาศผลกันในวันที่ 24 ตุลาคม ซึ่งเป็นวัน Food Day ใครอยากทราบผลคงต้องรอติดตามกันในเว็บไซต์ต่อไป ส่วนใครที่ยังไม่เคยดูหนังสารคดี King Corn ผลงานของ เอียน เชนีย์ ก็ตามไปชมได้ที่นี่นะคะ http://youtube/GY3wBsncI2c