"ปั่นฝ้าย สายบุญ จุลกฐิน"

กินพาแลง "บ้านภู" ตามไปดูสาวผู้ไท ไขปริศนา "เพชรนาคา" พลังศรัทธาแห่งแดนอีสาน
ที่นี่...รายการตะวันหรรษา

งานบุญจุลกฐิน หรือ "กฐินแล่น" เป็นมรดกทางวัฒนธรรมอย่างหนึ่งที่ปฏิบัติสืบทอดกันมาหลายอายุคน กฐินลักษณะนี้ไม่ค่อยมีให้พบเห็นได้บ่อยนักในเมืองกรุงฯ แต่ในต่างจังหวัดโดยเฉพาะในภาคอีสานยังมีกลุ่มคนที่เพียรพยายามจะฟื้นฟู "ประเพณีงานบุญจุลกฐิน" เพื่อส่งมอบให้แก่ลูกหลานให้สืบสานต่อไป

จังหวัดมุกดาหาร ร่วมกับ สมาคมอุตสาหกรรมท่องเที่ยวจังหวัดมุกดาหาร และการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) สำนักงานนครพนม จัดงานประเพณีปั่นฝ้ายสายบุญจุลกฐิน จังหวัดมุกดาหาร ประจำปี 2556 จำนวน 5 ครั้ง 5 พื้นที่ ประกอบด้วย วัดป่าคำภิโรอนุสรณ์ อำเภอคำชะอี วัดมัชฌิมาวาส อำเภอดอนตาล วัดศรีนันทาราม บ้านภู อำเภอหนองสูง วัดศรีโพธิ์แก้ว อำเภอเมืองมุกดาหาร วัดศรีจำปา อำเภอดงหลวง และกฐินน้ำ บูชาพญานาค ล่องเรือถวายกฐินน้ำในแม่น้ำโขง

ปีนี้ดิฉันมีโอกาสไปร่วมงานถึง 2 ครั้ง คืองานปั่นฝ้ายสายบุญจุลกฐินที่วัดศรีนันทาราม บ้านภู (1-3 พฤศจิกายน) กับงานปั่นฝ้ายสายบุญจุลกฐินวัดศรีจำปา และกฐินน้ำบูชาพญานาค (15-17 พฤศจิกายน) ร่วมสืบสานและเรียนรู้ประเพณีการทำจุลกฐิน สัมผัสวิถีชีวิต วัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวพื้นเมืองของจังหวัดมุกดาหาร และสำรวจแหล่งท่องเที่ยว อาทิ ดอกไม้บนลานหินของอุทยานแห่งชาติผาเทิบ ตลาดสินค้าอินโดจีน หอแก้วมุกดาหาร วัดสองคอน เส้นทางท่องเที่ยวที่ ททท.นครพนม กำหนดขึ้นค่ะ

ดิฉันได้รับเชิญจาก กองตลาดภูมิภาคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ททท. โดยมี หนึ่ง-นวลจันทร์ และ อัน-รณพล นำคณะสื่อมวลชนออกเดินทางเวลา 07.00 น. พักเติมพลังงานทานมื้อกลางวันที่ ร้านอาหารไก่ย่างแม่ผ่องศรี อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น มีไก่ย่างสูตรพิเศษกับข้าวเหนียวดำ เป็นเมนูเด่นที่ต้องไม่พลาดสั่งมาลิ้มลอง แล้วมุ่งสู่จังหวัดมุกดาหาร เลาะถนนริมโขงเข้ามา วัดศรีนันทาราม บ้านภู เพื่อไปสมทบกับคณะของ สมฤดี ชาญชัย ผู้อำนวยการภูมิภาคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ททท. และ ธัญภา นิโครชานนท์ เดินทางล่วงหน้ามาก่อน โดยมี บุญยานุช วรรณยิ่ง ผู้อำนวยการ ททท.นครพนม ให้การต้อนรับและประสานงาน

การต้อนรับคณะนักท่องเที่ยวตามธรรมเนียมของชาวผู้ไท สร้างความประทับใจไม่รู้ลืม ชาวชุมชนบ้านภูตั้งใจตระเตรียมไว้ ทุกคนสวมชุดชนเผ่าภูไท จัดการแสดงวัฒนธรรม ร้อง-รำ-เป่าแคน พิธีบายศรีสู่ขวัญ รับประทานมื้อค่ำ ข้าวพาแลง (พาแลงผู้ไท) ที่ต้องไม่พลาดชิม น้ำพริกผู้ไท (แจ่วผู้ไท) แกล้มกับผักที่เด็ดสดจากริมรั้วรอบบ้าน เรียนรู้วัฒนธรรมของชาวภูไท ผ่านพิธีบายศรีจากผู้เฒ่าผู้แก่ ผูกข้อมือด้วยความรัก ความเมตตา แสนอบอุ่น และเอ็นดูดั่งเป็นลูกหลาน ฯลฯ เช็คอินเข้าพักโรงแรมมุกดาหารแกรนด์

ชุมชนบ้านภู อำเภอหนองสูง จังหวัดมุกดาหาร เป็นถิ่นชุมชนผู้ไท ยังคงงดงามตามธรรมเนียมวัฒนธรรมดั่งเดิมค่ะ ป้าเตย แม่หญิงค้าผ้าผู้ใหญ่ใจดี และเป็นผู้นำการทอผ้าของหมู่บ้านเล่าให้ฟังว่า วิถีชีวิตของผู้คนที่อยู่ที่นี่ยังดำเนินไปตามครรลองอย่างสงบง่าย มีขุนเขารายรอบและธรรมชาติอุ้มชูทุกชีวิต มีกิจกรรมเดินเท้าขึ้นภูถ้ำเม่น ภูเขาขนาดย่อมอยู่ไม่ไกลจากบ้านของพวกเขา เป็นแหล่งทำมาหากินและหาของป่า เส้นทางเดินขึ้นภูจะมีเด็กๆ ลูกหลานในหมู่บ้านเป็นไก๊ด์นำเที่ยว พาเดินชมทุ่งนา ข้ามลำห้วย ฯลฯ

ชาวภูไทบ้านภู กลุ่มชนดั้งเดิมของมุกดาหาร ดำรงชีพด้วยการทำเกษตรกรรม มีงานศิลปหัตถกรรมล้ำค่า คืองานทอผ้าไหมและผ้าฝ้ายที่แม่หญิงในหมู่บ้านยังทุ่มเทแรงกายแรงใจสร้างงานให้ได้เห็นอยู่ทั่วไป ตัดเย็บชุดสาวผู้ไท ผ้าซิ่น ผ้าคลุมไหล่ ผ้าสไบ ปลอกหมอน ผ้าคลุมเตียง ฯลฯ แล้วนำมาจำหน่าย มีเรือนไม้ปลูกยกพื้นสูงเป็นที่พักพิง แวดล้อมด้วยต้นไม้น้อยใหญ่ร่มรื่น ผู้สนใจมาเยี่ยมชมหรือเรียนรู้วัฒนธรรมชาวผู้ไทบ้านภู โทร.หาป้าเตย 08-6232-2495 และชุมชนบ้านภู (อ.ถวัลย์) 08-7230-1599 นะคะ

เช้าวันรุ่งขึ้นเดินทางไปร่วม พิธีบวชชีพราหมณ์ พิธีเก็บดอกฝ้าย และชมขั้นตอนการนำฝ้ายมาผ่านกระบวนการทอผ้าจุลกฐิน ที่วัดศรีนันทาราม บุญยานุช วรรณยิ่ง ผู้อำนวยการ ททท.นครพนม กล่าวว่า จุลกฐิน คือคำเรียกการทอดกฐินที่ต้องทำด้วยการเร่งด่วน ต้องอาศัยความสามัคคีของผู้ศรัทธา เพื่อผลิตผ้าไตรจีวรด้วยมือให้สำเร็จ เริ่มตั้งแต่การเก็บฝ้าย ทอให้เป็นผืนผ้า ตัดเย็บ และถวายแด่พระสงฆ์กรานกฐินให้แล้วเสร็จภายในเวลาเช้าของอีกวันหนึ่ง

สันนิษฐานว่า มูลเหตุของการทอดกฐิน เกิดจากความจำเป็นที่จะต้องทอดกฐินให้เสร็จทันตามกำหนดเวลาคือ ในวันสิ้นสุดเขตกฐิน ซึ่งผู้มีจิตศรัทธาได้สืบรู้มาว่า วัดใดที่ยังไม่ได้รับกฐินจนถึงกลางเดือน 12 อันเป็นวันสิ้นสุดพระบรมพุทธานุญาตที่พระสงฆ์จะรับกฐินได้ในปีนี้นั้นๆ จึงชักชวนกันจัดหาผ้าอย่างเร่งรีบ เพื่อให้ทันตามกำหนดเวลาในพระวินัยบัญญัติ

ในสมัยก่อนผ้ามิได้จัดหามาได้โดยง่าย จึงจำเป็นต้อง จัดหาฝ้ายมาปั่น มากรอ ทอ ตัดเย็บกันเอง จนเป็นผืนผ้าที่ใช้สำหรับการทอดกฐิน ดังนั้น คนในสมัยโบราณจึงถือว่า การได้ทำบุญจุลกฐินนี้มีอานิสงส์มาก เพราะต้องใช้ความอุตสาหะ พยายามกว่ากฐินแบบธรรมดา (มหากฐิน) และภายในระยะเวลาอันจำกัด

เดินทางไปยังพระมหาเจดีย์ชัยมงคล ตั้งอยู่บริเวณ วัดผาน้ำทิพย์เทพประสิทธิ์วราราม ตำบลผาน้ำย้อย อำเภอหนองพอก จังหวัดร้อยเอ็ด เป็นพระมหาเจดีย์ขนาดใหญ่ที่วิจิตรงดงามยิ่งนัก ผสานศิลปกรรมร่วมสมัยระหว่างภาคกลางกับภาคอีสาน คล้ายกับการนำองค์พระปฐมเจดีย์ (นครปฐม) กับองค์พระธาตุพนม (นครพนม) มารวมไว้ในองค์เดียวกัน ดำเนินการสร้างโดย พระอาจารย์ศรี มหาวิโร งบก่อสร้างกว่า 3,000 ล้านบาท

ใกล้บริเวณทางขึ้นพระมหาเจดีย์ชัยมงคลมี ร้านอาหารอีสานพื้นบ้าน พิสมัยไก่ย่าง เมนูเด่น ส้มตำกับไก่ย่างหนังกรอบ ปลาเผา อิ่มอร่อยแล้วกลับเข้า จังหวัดมุกดาหาร ไปยังวัดป่าวิเวกวัฒนาราม กราบนมัสการร่างของ หลวงปู่จาม มหาปุญโญ พระเถระสายวิปัสสนากรรมฐานลูกศิษย์ของหลวงปู่มั่น ต่อจากนั้นเดินทางไปเยี่ยมชม เจดีย์ไตรรัตนานุสรณ์ (เจดีย์แม่ชีแก้ว เสียงล้ำ) ศิษย์ของ หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต และ หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน เชื่อกันว่าท่านเป็นผู้มีความรู้พิเศษมากมาย

สัมผัสมหัศจรรย์ธรรมชาติที่อุทยานแห่งชาติผาเทิบ ครอบคลุมพื้นที่อำเภอเมืองมุกดาหาร และอำเภอดอนตาล หลายแห่งเป็นหน้าผาสูงและลานหินกว้าง ชมกลุ่มหินเทิบ ประติมากรรมหินรูปร่างแปลกตาตามจินตนาการ บ้างคล้ายเครื่องบินไอพ่น จานบิน เก๋งจีน มงกุฎ หัวจระเข้ ฯลฯ เกิดจากการกัดเซาะของฝน ลม และแสงแดด มานานกว่า 95-120 ล้านปี

ชมทุ่งดอกไม้กลุ่มดอกหญ้าน่ารักที่อ่อนแอและบอบบาง แต่สามารถแทรกตัวขึ้นมาอยู่เหนือก้อนหิน ณ ลานมุจลินท์ ลานหินทอดยาวไกลต่อจากกลุ่มหินเทิบ มีพันธุ์ไม้พุ่ม ข่อยหิน นางฟ้าจำแลง และกลุ่มของดอกหญ้าพืชขนาดเล็กที่ได้รับชื่อพระราชทาน ได้แก่ สร้อยสุวรรณา หยาดน้ำค้าง หนาวเดือนห้า มณีเทวา หงอนนาคา ดุสิตา ชูดอกหยอกล้อสายลมเป็นระบำยอดหญ้าให้ชื่นชมในช่วงปลายฝนต้นหนาว หรือราวเดือนพฤศจิกายน-มกราคม ของทุกปี

ถัดไปเป็นทางเดินชมน้ำตกวังเดือนห้า เกิดจากสายธารที่ไหลผ่านลานหินมุจลินท์ ประกอบด้วยแอ่งหิน หุบหิน โขดหิน ภูถ้ำพระ เคยเป็นหมู่บ้านขอมในสมัยโบราณ ก่อนจะย้ายหนีภัยธรรมชาติ ได้นำพระพุทธรูปไปเก็บรักษาไว้ภายในถ้ำแห่งนี้ อาทิ พระเงิน พระนาก พระทองคำ พระหยก พระว่าน และพระไม้จำนวนมาก บริเวณใกล้ๆกันมีน้ำตกขนาดเล็กและสวยงามเรียกว่า น้ำตกภูถ้ำพระ ด้วยค่ะ

อาชว์ ตั้งประกิจ ประธานที่ปรึกษาเครือข่ายธุรกิจการท่องเที่ยวภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สมาคมอุตสาหกรรมท่องเที่ยวจังหวัดมุกดาหาร (ส.ท.ม.) และประธานกรรมการโรงแรมมุกดาหารแกรนด์ เป็นผู้หนึ่งที่มีความเชื่อมั่นและศรัทธาต่อเรื่องราวของพญานาค ได้นำไปชมเพชรนาคาหลากสีสัน และเล่าให้ฟังถึงตำนานการก่อกำเนิดของเพชรนาคา เขาเป็นคนหนึ่งที่มีความศรัทธาและเชื่อว่า เพชรนาคาหรือเพชรเจ็ดสี มณีเจ็ดแสง มีพลัง และความศักดิ์สิทธิ์ มีอนุภาพให้ทั้งคุณและโทษต่อผู้ครอบครอง

ลักษณะของเพชรนาคาที่ดิฉันได้พบเห็นมากับตาตนเอง มีลักษณะเป็นก้อนพลอยคล้ายแก้ว มีผิวเรียบ กลมมน แข็งแกร่ง และยากต่อการนำไปเจียระไน มีหลากหลายสีสันและขนาด เชื่อกันว่าแต่ละสีนั้นจะมีคุณสมบัติต่างกันไป และเชื่อกันว่า เพชรนาคานั้นเป็นธาตุศักดิ์สิทธิ์ที่มีอายุนับหมื่นปีหรือมากกว่าพันปี มีเทพนาคา หรือพญานาคคุ้มครองรักษาไว้

เพชรนาคามีสีสันสวยงามส่องแสงเป็นประกาย มีความมันเงาแวววาว ภายในคล้ายมีน้ำหล่อเลี้ยงอยู่ บ้างก็บอกว่าคล้ายกับมีดวงตาซ้อนอยู่ภายใน เป็นที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ ผู้ชำนาญการดูพลอยให้ความเห็นว่า พลอยชั้นดีส่องดูจะเห็นแถบสายรุ้ง พลอยรองส่องดูจะเห็นประกายของสีทั้งเจ็ด ส่วนเพชรนาคาเมื่อนำมาส่องดูด้านหนึ่งจะเห็นเป็นแถบสี แต่พอพลิกส่องดูอีกด้านจะเห็นเป็นประกายสีเหมือนมีชีวิต ซึ่งเป็นสิ่งที่แปลกประหลาดและยังหาข้อพิสูจน์ไม่ได้

สีสันของเพชรนาคา แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ สีอ่อนแต่ใส สีเข้ม และสีเข้มโทนเทาดำ และแบ่งเป็น 7 วรรณะ สีน้ำเงินวรรณะกษัตริย์ สีฟ้าน้ำทะเลวรรณะเชื้อพระวงศ์ สีเขียววรรณะนักบวช ผู้ทรงศีล สีแดงวรรณะนักรบ ขุนพล สีม่วงวรรณะขุนนาง สีขาววรรณะกลาง สีเหลือง สีส้ม สีชมพูเป็นวรรณะทั่วไป

มีความเชื่อว่า สีขาว หมายถึงพลังบารมีพุทธคุณ ลดละเลิกกิเลส มีสติ และรู้เท่าทันสภาวะปัจจุบัน มีจิตใจที่เยือกเย็น มั่นคง และหนักแน่น ไม่หวั่นไหวต่อสิ่งใด สีแดง หมายถึงอำนาจและความกล้าหาญ มีความคิดที่เฉียบคม สีเขียว หมายถึงจิตอำนาจที่มีเมตตา เป็นผู้ที่มีความน่าเชื่อถือและพูดจามีเสน่ห์

สีเหลือง หมายถึงความนุ่มนวลมีสง่าราศี แสดงถึงความมั่งมี โชคลาภ และทรัพย์สินเงินทองไหลมาเทมา มีความเจริญรุ่งเรืองดุจทองคำ สีส้ม หมายถึงพลังแห่งการป้องกันภัยจากอาวุธและภัยอันตรายต่างๆ ป้องกันและสลายอุปสรรค เป็นพลังความคิดที่เด็ดเดี่ยวและกล้าหาญ ยุติธรรม ไม่เอาเปรียบผู้อื่น สีม่วง หมายถึงพลังที่มีอำนาจลึกลับยากที่จะหยั่งถึง เชื่อกันว่าป้องกันคุณไสยและภูตผีปีศาจ สีฟ้า หมายถึงผู้ที่มีบุญวาสนา มีวาทศิลป์ในการเจรจาค้าขาย เดินทางปลอดภัยสะดวกสบาย

สีน้ำเงิน หมายถึงความเป็นผู้นำมีอำนาจการปกครองทั้งเดชและบารมี สีชมพู หมายถึงพลังเมตตามหานิยม นิ่มนวลอ่อนโยน สะดุดตา มีเสน่ห์ต่อเพศตรงข้าม ดั่งนางพญาที่สูงศักดิ์และงามสง่า ผู้ครอบครอบเพชรนาคาสีชมพูต้องเป็นผู้มีจิตใจดีและมีศีลธรรม สีชา (สีพิเศษ) หมายถึงพลังที่จะหยุดยั้งอารมณ์และความคิดที่รุนแรง สร้างความมีสติปัญญา ความรู้สึกรับผิดชอบชั่วดี ความมีโชคลาภและทรัพย์สิน

ตำนานกำเนิดเพชรนาคามีบันทึกไว้ว่า ในสมัยพุทธกาลแห่งองค์สมเด็จสัมมาสัมพุทธเจ้ากัสสโป พระพุทธเจ้าองค์ที่ 3 ได้ลงมาตรัสรู้ ทำให้เกิดความสั่นสะเทือนกึกก้องไปทั่วด้วยบารมีแห่งพระโพธิญาณของมหาโพธิสัตว์ เกิดเหตุอัศจรรย์ ฝนโบกขรพรรษได้ตกมาสู่พื้นพสุธา บางส่วนได้ประมวลรวมเข้ากับธาตุทั้งสี่ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม และธาตุไฟ บังเกิดขึ้นเป็นเพชรเจ็ดสีมณีเจ็ดแสง มีรัศมีส่องสว่างไปทั่วทั้งกลางวันและกลางคืน เป็นเวลา 7 วัน 7 คืน

เพชรเจ็ดสีส่องแสงไปกลบรัศมีอัญมณีในนครใต้บาดาล เหล่านาคานาคีประหลาดใจ พญานาคราชราชสุนันโท ผู้ครอบครองนครบาดาลทั้งเจ็ด จึงตั้งจิตอธิษฐานขอให้รู้ถึงสาเหตุของปรากฏการณ์มหัศจรรย์ในครั้งนี้ แล้วแทรกแผ่นดินขึ้นมาสู่ปฐพี มีคำสั่งให้เหล่าบริวารอัญเชิญเพชรเจ็ดสีไปเก็บรักษาไว้ตามถ้ำ ภูเขา แอ่งน้ำ แม่น้ำ บ้างก็นำดินมาพอกหุ้มไว้ เพื่อให้รอดพ้นสายตาและน้ำมือของผู้มีใจคด ร่ายมนตร์บดบังรัศมีเพชรเจ็ดสีไว้ จนกว่าจะมีผู้ที่ใจซื่อตรงมานำไปทำคุณประโยชน์ต่อพุทธศาสนาสืบต่อไป

การนำเพชรนาคามาบูชาไว้ที่บ้าน ควรจัดหาพานรองรับตามความเหมาะสม วางผ้าแดงผ้าขาวรองพื้นก่อนที่จะนำเพชรนาคาวางลงบนพาน จัดหาขันหรือถ้วยใส่น้ำสะอาดเปลี่ยนทุกวันหรือวันเว้นวัน ระลึกขอบารมีปู่พญานาคสุนันโทนาคราช เชื่อกันว่าปัจจุบันเพชรพญานาคเป็นสิ่งที่หายากยิ่ง ผู้ที่ได้ครอบครองจะต้องมีบุญวาสนาและบารมีที่สร้างสมไว้ตั้งแต่ในอดีตชาติ หรือเคยเป็นเจ้าของมาก่อน

โครงการฟื้นฟู "ประเพณีการถวายจุลกฐิน" ของจังหวัดมุกดาหาร เป็นหนึ่งในแนวทางที่จะแก้ไขปัญหาประเพณีและวัฒนธรรมท้องถิ่นที่ถูกละเลย จนเกือบลบเลือนไปจากวิถีชีวิตของคนไทย เพราะนี่คือการอนุรักษ์สมบัติอันล้ำค่าของชาติให้คงอยู่สืบต่อไป