เกิด แก่ เจ็บ ตาย

ตะวันชายบ่ายคล้อย
ช่างภาพ: 

หลังเลี้ยงอาหารค่ำแสนอร่อย เพื่อนกล่าวมธุรสวาจาชวนฉงนว่าสุภาษิตเดิม "เพื่อนกินหาง่าย เพื่อนตายหายาก" ไม่เป็นประเด็นสำหรับตัวเขาอีกต่อไป แท้จริงต้องเป็นว่า "เพื่อนกินหายาก เพื่อนตายหาง่าย" อยู่มาถึงปูนนี้เพื่อนฝูงล้มหายตายจาก ที่เหลืออยู่ให้ได้นั่งกินเฉลิมฉลองมิตรภาพด้วยกัน มีจำนวนน้อยลงไปเรื่อยๆ ว่าแล้วก็ชนแก้วขอบคุณเพื่อนที่ยังอยู่

ภริยาเพื่อนเป็นนักออกแบบบ้านและตกแต่งภายใน บอกสามีว่าเตรียมที่ไว้ฝังร่างให้แล้ว ออกแบบไว้ดีทีเดียว แลนด์สเคปทิวทัศน์งดงาม และพร้อมสำหรับตัวเองด้วย แถมสั่งคนดูแลสวนคู่ใจว่า หากทำสวนไม่สวยจะตามมาหลอกหลอน

ช่างเป็นการสนทนาเรื่องความตายที่สนุกมาก

พระไพศาล วิสาโล เน้นย้ำเรื่องความตาย เทศน์เขียนหนังสือและจัดปฏิบัติธรรมสำหรับการเตรียมตัวก่อนตาย

ท่านจิ๋วแห่งวัดป่าเย็นบุญ ซึ่งในอดีตเมื่อเป็นฆราวาส ท่านสำเร็จการศึกษาด้านนิเทศศาสตร์ เคยมาลงเรียนวิชาการแสดงของฉันที่คณะอักษรศาสตร์ ท่านให้ความสำคัญเรื่องบทบาทสมมุติเพื่อประโยชน์ด้านการศึกษาเรียนรู้ ท่านจิ๋วได้นำหลักการนี้มาทดลองใช้ในการจัดปฏิบัติธรรมครั้งล่าสุดที่ภูใจใส เชียงราย ท่านตั้งประเด็นให้ผู้ปฏิบัตินึกถึงสถานการณ์ที่ทำให้มีความสุขและอบอุ่นใจ เขียนย่อๆไว้ในกระดาษ จากนั้นให้เลือกจับคู่กันและถ่ายทอดให้อีกคนได้อ่านที่เขียนไว้เมื่อทำความเข้าใจกับความรู้สึกของคนที่จับคู่ด้วยกันได้แล้ว ก็ให้สมมุติว่าเพื่อนคนนั้นอยู่ในช่วงวาระสุดท้ายของชีวิต ให้ชวนพูดถึงสิ่งที่เพื่อนเขียนไว้ว่าเป็นสิ่งมีค่าในชีวิตที่ทำให้เขาเป็นสุขและอบอุ่นในใจเปรียบเสมือนเป็นแบบฝึกหัดที่จะช่วยฝึกสงบระงับใจก่อนการจากลาโลกนี้ไป

คำว่า "พร้อมอยู่พร้อมไป" เป็นประเด็นที่ได้ยินคนรอบตัวพูดถึงมากขึ้นเรื่อยๆ มีญาติผู้น้องคนหนึ่งนำพินัยกรรมมาฝากไว้ล่วงหน้าเป็นเวลาสิบกว่าปีแล้ว ในนั้นบอกถึงการจัดการทุกสิ่งตามความประสงค์ของเธอชัดเจน เมื่อใดที่มีทรัพย์สินเพิ่มขึ้น ก่อนการเดินทางไปต่างประเทศ หรือมีการเปลี่ยนแปลงความคิดเห็น เธอก็จะปรับแก้ไขแล้วนำฉบับใหม่มาฝากไว้ แรกๆก็ล้อเลียนกันแบบเห็นขำช่วงหลังมานี้หลายคนเริ่มเห็นดีเห็นงามและทำตาม เพื่อให้ตนเองเป็นภาระต่อคนข้างหลังน้อยที่สุด

เพื่อนฝูงที่มีกิจการหลายคน ผ่องถ่ายธุรกิจในมือให้รุ่นลูกหลานจัดการ แล้วจัดระบบชีวิตใหม่ คลายตัวจากงานที่รัดรึง เพิ่มเวลาให้กับงานอดิเรก หรือเปิดกว้างรับสิ่งใหม่ๆให้เข้ามาในชีวิต บ้างก็ปลีกวิเวกย้ายถิ่นฐานไปอยู่ที่ที่สงบกว่าชีวิตในเมืองกรุง ต่างก็พูดเป็นเสียงเดียวกันว่า ได้ใช้เวลาของปัจจุบันที่เหลืออยู่อย่างมีคุณค่า

หลายคนเริ่มคุ้นเคยกับโรคภัยไข้เจ็บที่มาเยือนจากความเสื่อมของสังขารทั้งของตัวเอง ของพ่อแม่และญาติผู้ใหญ่ ประเด็นที่คุยกันจึงมักไม่พ้นเรื่องสุขภาพ ความสูงวัย การดูแลร่างกายและจิตใจ คุณภาพชีวิตเป็นประเด็นที่สำคัญเหนือสิ่งอื่นใด

บางคนบ่นว่าสังขารไม่อำนวย แต่ใจยังมีพลังสร้างสรรค์ไม่รู้จบ ยังอยากมีเรี่ยวแรงทำอะไรได้อีกมาก

บางคนบอกว่าทำใจกับความแก่และเจ็บป่วยพร้อมตายได้แล้ว แต่เกิดมีห่วงเป็นบ่วงใหม่คือ หลาน อยากต่อรองให้ได้เห็นหลานเติบโตก่อน

บางคนปรับปรุงโฉมดูแลส่วนต่างๆของร่างกายให้ทั้งตัวเองและผู้พบเห็นได้ชื่นใจว่าวัยและกาลเวลาไม่มีความหมาย ไม่สามารถทำให้ความงดงามเสื่อมถอยลงได้เลย

แต่ที่เห็นพ้องต้องกันคือในที่สุดแล้วสุขภาพเป็นเรื่องสำคัญอันดับหนึ่งเหนือสิ่งอื่นใด ไม่ว่าจะเป็นแก้วแหวนเงินทองหรือความสำเร็จต่างๆนานา

สมัยนี้ให้โอกาสเรื่องการุณยฆาตหรือปรานีฆาตให้สิทธิ์ผู้ป่วยหนักในการแจ้งความประสงค์ว่า ถ้าเป็นอะไรถึงที่สุดแล้ว ไม่ต้องการให้ยื้อยุดฉุดชีวิตไว้ก็ทำได้และเลยไปถึงขั้นให้สิทธิ์ทางการแพทย์ที่จะยุติชีวิตผู้ป่วยหนักได้ (mercy killing) เป็นการอนุญาตให้ตาย โดยความยินยอมพร้อมใจของผู้ป่วยเอง

ผ่านเรื่องแก่ เจ็บ และตาย มาถึงเรื่องการเกิดบ้าง ฉันรู้สึกสดชื่นเสมอเวลาไปเยี่ยมผู้ที่คลอดลูก ชอบไปเกาะกระจกห้องเลี้ยงเด็กแรกเกิด ดูชีวิตน้อยๆที่หลับตาพริ้มหรือเพิ่งลืมตาดูโลก แต่เมื่อนึกถึงหนทางข้างหน้าที่ทอดยาวไกลแล้ว รู้สึกว่าต้องเผื่อใจไว้อีกมาก ท่านว.วชิรเมธีเทศน์เตือนให้ไม่ลืมพระคุณแม่ เด็กเกิดมาพร้อมกับความเจ็บปวดของผู้เป็นแม่ มีทุกข์นำชีวิต

เมื่อเร็วๆนี้ได้ฟังเรื่องราวของพ่อคนหนึ่ง ผู้ทุกข์ทรมานกับชีวิตของลูกๆ ๔-๕ คน เขาออกปากว่าเดี๋ยวนี้พอใครพูดว่าจะมีลูก เขารู้สึกใจหายและเอาใจช่วยอย่างที่สุด

ฉันชอบอ่านหนังสือที่ระลึกในงานศพ ยิ่งสมัยนี้หลายคนเขียนถึงชีวิตของตัวเองไว้ล่วงหน้าก่อนเสียชีวิต ยิ่งอ่านสนุกเพราะได้อ่านแง่มุมต่างๆของการใช้ชีวิตไปจนถึงเกือบที่สุดของชีวิต เขียนจากเนื้อแท้ของเจ้าตัวเอง ไม่ต้องผ่านการสรรเสริญหรือหวนหาอาลัยของผู้ที่อยู่ข้างหลัง

ฉันเริ่มต้นอย่างช้าๆด้วยการเขียน living will ความประสงค์ต่างๆของการจัดการเมื่อตัวเองไม่อยู่แล้ว เลิกสะสมเพิ่มเติมของที่รักชอบเช่นเครื่องประดับเงิน ผ้าเก่า เฟอร์นิเจอร์โบราณ แต่มาทำใจได้จริงจังเมื่อเห็นรองเท้าล้นตู้แล้วรู้สึกปลดปลงว่า เท้าก็มีอยู่เพียงสองข้างเท่านั้น เหตุใดหนอถึงได้เพลิดเพลินมัวเมาถึงเพียงนี้ บางครั้งเปิดนิตยสารหลายเล่มเห็นมีคอลัมน์ของรักของหวง มักได้เห็นคอลเลคชั่นรองเท้ากระเป๋าล้ำค่า ดูไปก็ปลงไปและมีกิเลสไป แต่ก็พยายามยับยั้ง ชั่งใจและพิจารณาไปเรื่อยๆ

มองให้เห็นเป็นวัฏจักรเช่นเดียวกับการเกิด แก่ เจ็บ ตาย